Over Veldeke Limburg
Over Veldeke Limburg
De vereniging Veldeke Limburg werd in 1926 opgericht te Maastricht. Het doel was en is de instandhouding en bevordering van de Limburgse dialecten. Het woord V.E.L.D.E.K.E., een verwijzing naar de eerste Maaslandse dichter wiens werk is overgeleverd, werd gezien als een letterwoord: Voor Elk Limburgs Dialect Een Krachtige Eenheid. Die eenheid was/is Veldeke.
De vereniging is opgebouwd uit kringen, regionale of plaatselijke entiteiten met een eigen bestuur en een eigen programma van activiteiten. De focus daarbij is gericht op de eigen stad of regio.
Als overkoepelende organisatie functioneert Veldeke Limburg. Alle leden zijn als lid van Veldeke Limburg automatisch lid van een kring.
Naast de activiteiten die iedere kring voor zich organiseert, zijn er de activiteiten die op provinciaal niveau worden georganiseerd door Veldeke Limburg. Deze worden deels mede georganiseerd door de kringen (bijv. de voorronden van de declamatiewedstrijd), deels door Veldeke Limburg solo (bijv. de poëzie- en verhalenwedstrijd voor de Veldeke-literatuurprijs). Er is dus sprake van een sterke samenwerking tussen kringen en hoofdbestuur. Ook treedt het bestuur van Veldeke Limburg op als service-organisatie naar de kringen. Dat komt o.a. tot uiting in het leveren van sprekers, het organisatorisch faciliteren van activiteiten en het vertalen van provinciaal streektaalbeleid naar de regio of stad.
Statuten en beleidsplan
De vereniging Veldeke Limburg laat zich bij haar werkzaamheid leiden door de statutaire beginselen. Die vinden hun oorsprong in de eerste statuten die uit 1926 dateren. Sindsdien kent Limburg een organisatie die opkomt voor het belang van de streektaal.
Voor de praktische uitvoering van haar activiteiten werkt de vereniging samen met de provinciale Raod veur ’t Limburgs, een adviescollege van Gedeputeerde Staten. Jaarlijks wordt een gezamenlijk werkplan opgesteld, dat als beleidsdocument geldt voor provinciaal subsidie.
Erkenning als streektaal
In 1997 heeft de Nederlandse regering het Limburgs als streektaal erkend op basis van het Europees Handvest voor de Streektalen of Talen van Minderheden, deel II. In deel II van dit Handvest wordt in een vijftal paragrafen een concretisering gegeven wat onder die erkenning dient te worden verstaan.
De vereniging Veldeke Limburg, initiator van de erkenning en provinciaal representant van de dialectbeleving in Limburg, wil zoveel mogelijk uitvoering geven aan de doelstellingen en beginselen zoals die in deel II van het Handvest zijn verwoord, met name in Artikel 7 onder 1a: De erkenning van de streektaal (.....) als uiting van culturele rijkdom.
Gedifferentieerde aanpak
Van belang voor het initiëren van activiteiten zijn de volgende gegevenheden.
In Limburg is niet sprake van een uniforme streektaal, maar van een conglomeraat van dialecten die ieder een bepaalde mate van eigenheid vertonen naast een taalkundig stramien van verwantschap. De lokale identiteit is emotioneel verbonden met het eigen dialect, terwijl de beleving van het Limburgerschap ingebed is in het besef dat men zich in zijn spraak bedient van een binnen de provincie herkenbaar en erkend taalsysteem. Van een Algemeen Limburgs is geen sprake, laat staan dat iemand zich met een dergelijk construct gevoelsmatig verbonden voelt.
Deze lokale en regionale geschakeerdheid brengt voor het streektaalbeleid, en dus voor de vereniging Veldeke Limburg, met zich mee, dat alle activiteiten gedifferentieerd naar plaats of regio opgezet worden. Bij een voor de gehele provincie opgezette activiteit zal dus steeds een lokaal of regionaal aspect ingebouwd zijn. Leidraad bij de regionalisering vormt de indeling van het Limburgs op basis van isoglossen in een aantal verwante taalgebieden, zoals dit kaartje die aangeeft.
Uitdragen
Onder Artikel 7 1a wordt vermeld, dat de streektaal “erkend dient te worden als uiting van culturele rijkdom”. Door de vereniging Veldeke Limburg wordt dit aspect bij alle gelegenheden en in al haar publicaties uitgedragen. Zij stimuleert via de instandhouding en oprichting van haar lokale en regionale kringen dat het plaatselijke dialect als gesproken en geschreven uiting levend wordt gehouden. Er worden bijeenkomsten belegd waarop het zakelijke en literaire gebruik van het dialect van concrete acties wordt voorzien. Die acties kunnen zich richten op kleuters, jongeren en volwassenen.
Verenigingspublicaties
Het bestuur heeft zich in het verlengde van de statutaire opdracht bezonnen en een communicatiebeleid geformuleerd. Een Nieuwsbrief, een Jaarboek en een vernieuwde website zijn de belangrijkste uitingen van dit nieuwe beleid. Tegelijk moedigt het bestuur meer kringen aan eigen kringbladen te verzorgen. Mede met het oog daarop is de contributie-afdracht aan de kringen de afgelopen jaren telkens verhoogd.
Cursussen
Onder Artikel 7a lid d is sprake van “de vergemakkelijking en/of aanmoediging van het gebruik van streektalen of talen van minderheden, in gesproken en geschreven vorm, in het openbare en particuliere leven”.
De vereniging organiseert voor leden en belangstellenden cursussen in het lezen en schrijven van het dialect. Deze zijn afgestemd op het plaatselijk dialect en verheugen zich in een grote belangstelling.
Een tweede activiteit in educatief opzicht is de Liergank Limburgs. Deze opleiding op HBO-niveau beoogt geïnteresseerden inzicht in en kennis van de Limburgse taal(kunde) en literatuur te geven.
Overige activiteiten
Daarnaast verzamelt de vereniging potentiële dialectschrijvers in schrijverscollectieven, waarin aan de literaire en taalkundige aspecten van de streektaal aandacht wordt besteed.
In het kader van een taalbeleid, dat reikt van de jongste kleuters tot de oudere volwassenen wil de vereniging aan de afzonderlijke doelgroepen via gerichte activiteiten aandacht geven. De commissie Educatie van Veldeke probeert daarin een coördinerende rol te spelen.
De leerlingen van het basisonderwijs wil Veldeke stimuleren tot dialectgebruik door het organiseren van een declamatiewedstrijd op Limburgse schaal. Bij de organisatie daarvan worden de kringbesturen betrokken i.v.m. het houden van voorrondes, waarvan de winnaars mogen deelnemen aan de Limburgse finale.
Daarnaast heeft de Raod veur ’t Limburgs een educatieve dialectaanpak voor het basisonderwijs – Dien eige taal - en het voortgezet onderwijs – Wiejer in dien eige taal – geproduceerd, die per grote gemeente is uitgewerkt.
Jaarlijks wordt in het kader van de kinderboekenweek een Jeugdmagazine Veldeke geproduceerd, dat door de basisscholen voor de groepen zeven en acht gratis ter beschikking is. In dit magazine staat het landelijk thema van de kinderboekenweek centraal, waarbij getracht wordt er een Limburgse ”vertaling” aan te geven. Dit jaar is het thema Aan tafel; in 2008 was dat Poëzie, in 2007 Geheimen, in 2006 Dieren.
Belangstellenden voor medewerking aan deze uitgave zijn welkom.
Domicilie en faciliteiten
Veldeke geniet domicilie in het Huis voor de Kunsten Limburg. Daar is de administratie ondergebracht en kan Veldeke gebruik maken van de overige professionele disciplines zoals boekhouding, secretariaat, pr en administratie.
Een natuurlijke samenwerkingspartner is de Vereniging voor Limburgse Dialect- en Naamkunde (VLDN).
Ook met het L.G.O.G. onderhoudt Veldeke goede contacten.
Tot heden ontbreekt een structurele samenwerking met de vele heemkundeverenigingen in onze provincie. Op lokale schaal zijn er wel contacten.
Daarnaast onderhoudt de vereniging goede relaties met de universiteiten van Nijmegen en Leuven en met het Amt für Rheinische Landeskunde in Bonn.