Heljes Woordebook
Nog voor de feestdagen in de winkel.
Zaterdag 28 november is het eerste exemplaar van ’t Woordebook van Helje overhandigd aan de Heldense wethouder van cultuur Raf Janssen.
Uitgeverij TIC heeft jarenlang gewerkt aan de totstandkoming van het boek dat precies 208 pagina’s gaat tellen, een harde kaft krijgt en meer dan 10.000 lemma’s telt.
Zo lang er mensen in onze dorpen wonen, praten ze op een aparte manier. Die onderscheidt zich duidelijk van andere plaatsen. Dat was aanleiding om dit boek te gaan maken. Mensen als Graad Engels, Lei van Hooren en vele anderen hebben zich in het verleden bezig gehouden met het verzamelen van typische woorden en uitdrukkingen, Frans Wulms doet dat op zijn manier nog steeds en is daarmee de enige die zich nog op deze wijze met het Heljes bezighoudt.
“Al tijdens de presentatie van de roman Tango in drejkwartmaot van Ann Philipsen kregen we te horen dat Graad Engels in zijn werkzame jaren een lijst had aangelegd en dat die lijst in een archiefkist ergens bij de familie lag opgeslagen. Na veel rondvragen en doorvragen is dat archief inderdaad boven water gekomen,” zo leggen Paul Weelen en Luiz Oliveira van Uitgeverij TIC uit. “Het bleken met de hand beschreven fiches te zijn die redelijk alfabetisch waren bewaard. Dus dat werd heel veel uitzoek- en typwerk en dat heeft ettelijke jaren geduurd.”
Gaandeweg kwamen daar andere bronnen bij. Zoals de boekjes die Lei van Hooren en Graad Engels zelf reeds jaren geleden hadden uitgegeven. “En uiteindelijk kwamen we ook bij Frans Wulms terecht, die zorgde voor de completering van het geheel. Hij heeft zijn hele bestand, verzameld gedurende een periode van 6 jaar, ook overgedragen aan Uitgeverij TIC en toen bleek dat we nog wel wat hiaten hadden. Het boek is nu zo compleet mogelijk.”
Hoe schrijf je het Heldens? “Dat is waarschijnlijk weer een zaak waarover veel discussie mogelijk is. Wij maken met dit woordenboek inmiddels het vijfde in een reeks en hebben ons bij al deze uitgaven georiënteerd op de spellingsvoorschriften van de provincie en die werken heel goed voor het Heljes. Het is waar dat er enkele schrijvers zijn die het heel anders doen, en anderen die welbewust willen afwijken van die voorschriften, maar voor een algemeen bruikbaar boek kun je het beste de algemeen gangbare regels nemen.”
Hierbij enkele voorbeelden van lemma’s, zoals ze in het woordenboek terechtgekomen zijn.
aaframmele (ww) rammelde aaf, aafgerammeld: aframmelen, slaan. Ook klatse, watse, rooste, rete, maete, gete, vaege, zjwense, vieme, zjwaarse, dèksele, soppe, aaie, houwe, preugele.
oug (zn, o), ouge, uigske: oog. Op ’t èrste oug gezeen: oppervlakkig gezien. Wat 't oug neet zuut, duit 't hert neet pien: wat het oog niet ziet, doet het hart niet pijn. 't Oug vanne boor makt 't paerd good: ’t oog van de meester doet wonderen.
veul (bn), mier, mejste: veel. Woe veul ès, ès ouch veul nuddig: waar veel is, is ook veel nodig. Hae ès neet te veul, mer toch óvver: hij is het vijfde wiel aan de wagen, een ongewenste gast.
Het boek kwam mede tot stand door een financiële bijdrage van de gemeente Helden.
’t Woordebook van Helje
Redactie Paul Weelen
Vormgeving Luiz Oliveira
ISBN: 978-90-78407-52-2
Prijs: 24,90
Verkrijgbaar via de boekhandel in Helden vanaf 28 november