vanaaf 27 januari 2011

 

Gedichtendag 2011. Start van Veldgewas. Met als eerste gedicht eentje van mij, Wim Kuipers, initiatiefnemer. Egotripperij? Nee: ik wilde per se vandaag beginnen, omdat op de eerste Gedichtendag, in 2000, mijn vader honderd geworden zou zijn.

Vanwege de Gedichtendag ook een gedicht in het Nederlands, nu het licht van John Bovendeert, die ingaat op het thema van deze gedichtendag: de Nacht.

  

 

Poëzie is – is gewit gries is ies

en iezer (mit get lood) biejeindoon

in eine weggesjmete sjoon

  

sjöddel dem sjöddel zoe 

det de sjlechter de koe

in ’t kaaf zuut – is het net

neet oplosse van ein sóm

oets oetgegump versjtaoke

in ’t alfabet, is get wie det

  

dinke sjuus veur de trein häör griep.

  

Wim Kuipers  

01 

............................................................. 

nu het licht moet gaan

geef ik de lucht een laatste lijster

verstrooi ik nog wat mereltonen

huizen verdrijf ik in 't versmelten

van sepia naar antraciet

  

ja, ik regisseer mijn avonden

eenmaal de nacht, verlies ik het beheer

dan rest alleen de keus,

de keus mijn hand te boeken

en weer te lezen

van jouw verrukkelijk wezen

kuiten gebloemd, volmaakt

 

ik kus je schaduw

tot wij de lichten doven

  

john bovendeert

02

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Gisteren was er nog sneeuw ... Frits Criens schrijft ook in het Nederlands. Binnenkort verschijnt van hem een bundel light verse (lichtgedichten). Hij is de eerste Stadsdichter van de gemeente Leudal.

Op zijn website, www.fritscriens.com, staan tientallen gedichten van hem, zowel in het Nederlands als in het Limburgs (Haelen) .

 

  

TOESE

 

De haof is wit nog, Vreugjaor sjteit te sjpringe

Väör oet te pakke mèt ein noew begin

Mer Wintjer haet in gaon nog geine zin

En wiltj juust zien regiem ein poeës verlinge

 

Vertrèk liëtj zich door Kómme neet gaer dwinge

En dae is väör te duje nog te min

Dus haoje Greuj en Bleuj häör vaart get in

Al huers se häör van wied waal zäötjes zinge

 

Ouch mich begintj ein noew seizoen te dage

Ich haoj mich väör de ougesjien nog groeët

Al bèn ich mèt mien väörlandj te beklage

  

As Lintje kumtj väör Wintjer… geine noeëd

Mer ich höb det juust angersóm te drage

Want langzaam toes ich Laeve óm väör Doeëd

 

Frits Criens

03

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

G. Rapaille is een van de pseudoniemen van de dichter, columnist, zanger, toneelschrijver en performer Ger Bertholet.

Hij zingt (luisterliedjes in het Limburgs) onder de naam Zjèr Bataille.

Zie ook: www.zjaerbataille.nl.

 

   

WATERGEVAL

 

Dé de miëwe bekieke

tute, döpkes, sjtöpkes, in sómpige drek

dao, enne gebraoke vlaggesjtek,

nae, de miëwe ontwieke

 

d’r wind sjprik get heller

en wéjt wied weg d’r einder in

Dom aende zeuke nog nao zin

Voel water sjloddert sjneller

 

’n Vrouw wejt oet op d’n diek

kiek en zuut wat wappert en hingt

Zoë zuut ze woë ’t hie haer sjtinkt,

Hie liegk e landsjap vuer liék

 

De miëwe bae en buige

De vrouw buigt en baet sjtilkes mit

’t Water kloddert en sjwieg

 

G.Rapaille

04 

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++                              

Sneeuw, vorst, bevroren mist: het kan allemaal begin februari.

Toos Schoenmakers-Visschers (Vlodrop) dicht vooral over de natuur. Een van de eerste echte lentedagen zag ze zo (vertaald): de schommel krijgt weer handjes. Hier nog meer natuur.

  

riem

 

wintjer sjrief de kaw

neet in ’t klad

mer geliek in ’t net,

sjoonsjrif neump me det,

ich raak d’r neet

op oetgekeke…

 

en wat is gebleke,

hoe ‘t ‘m éch in zit?

 

de meister keek

euvere sjouwer mit.

 

 

sjnee

 

reurloos witte daeke

euvere zjwarte gróndj

de werreld wach

mitte vinger oppe móndj

 

  

wintjerjasmijn

 

en blie bleujend zits se

te sjtraole op nakse witse.

 

toos schoenmakers-visschers

05

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Veldgewas brengt niet alleen nieuwe gedichten. Af en toe vragen we aandacht voor ouder werk. Vandaag een gedicht van Th. Desir, pseudoniem (een anagram) van H. (Henri of ook wel Harrie) Dister (1912-1984).

Hij werd geboren in Maastricht, en gaf vanaf 1940 tot zijn pensioen Nederlands aan het Bisschoppelijk College Roermond. De spelling is iets aangepast.

 

  

LANDSJEPKE

 

Iech späöl zoe gere in ’t kestaanje-

kleurig böske vaan dien haor,

kiek zoe gere in de vievers

vaan dien ouge, blauw en klaor,

zouw zoe gere op de bojem

vaan dien hertsje wèlle zien,

zeuk zoe gere nao de sjölpkes

vaan dien uurkes, klein en fien,

zwerf zoe gere door ’t lachend

landsjap vaan dien wengskes roond,

mer ’t liefs nog puur iech honing

oet de blom vaan diene moond.

  

Th. Desir (1912-1984)

06 

  

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Marleen Schmitz woont in Oirsbeek, maar is gebäörtig van Montfort; vandaar streke en sproke, zonder J.

Ze heeft drie kinderboeken gepubliceerd en een bundel verhalen: alle vier in het Nederlands.

Zie daarvoor www.marleenschmitz.nl

  

eindelik ging ich op waeg

nao streke sónger naam

wo miense mutse droge

en wäörd sproke

die ich neet kós verstaon

inne aovend koom ich aan

en ‘t raegendje

mer zeuter dan heim

 

Marleen Schmitz

07 

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Els Diederen schrijf al haar leven lang in het Valkenburgs. Gedichten, artikelen en verhalen. In de LiLiLi-Reeks van uitgeverij TIC verscheen haar dichtbundel sjakelt de zinne. Verder schreef ze vele tientallen artikelen voor de Limburgse Wikipedia.

Daarnaast is ze beeldend kunstenaar. Zie verder: http://els.diederen.irq.org.

 

gojendaag

 

sjmörgesvreug

bie 't wakker were

metein

de ouge oetkere

want de sjlaop dae dreug

't zand

op 't sjtrand

van 't leech

 

els diederen

08

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

In de vaderlandse poëzie zien we de laatste jaren steeds meer verhalende gedichten. Het gedicht van vandaag is eigenlijk een kort verhaal. Misschien een prozagedicht. Ann Philipsen (Helden) schrijft toneelstukken in het Limburgs en regisseert die ook.

Bij uitgeverij TIC verscheen van haar de roman Tango in drejkwartsmaot.

  

IDDER ZIENE PLAK 

 

Vlere vinge sjlordig heure weeg tösse deftige conifere.

’t Sjmeediezer hèk hingt half oet ‘t gehing

As zuu d’r door geit.

Vandaag is ze laat. Veul later as de anger daag.

Mèt ein klein minzaam knikske lupt ze veurbej de grave van geistelijke hiere

Die neet mier besjtaon.

De kerkhoofpaad trekt zich lank.

Ze sjleit ein kruuts bej ’t houte kruuts en sjuut de hèk door.

De wies oppe draod versjlete vlies op redjes kump zachjes piepend nao.

Wie aan eine iele vaam zet zich ’t laeve nao heur hank.

Get krómp, gans gries.

Meujzaam boekt ze nao de fles, die ze van hoes haet mètgenómme.

De viuulkes bekómme zich.

De hankvaeger, mier hout dan haor vaegt de marmere plaat klaor.

Efkes makt zich binneïn de pien hiel breid

Veurdet ze truuk op hoes aan geit.

Achter heure rök vèlt de lètste aovendzón oppe sjtein

Hoe nag gènne naam gebeiteld sjteit.

  

Ann Philipsen                      (Aanwijzingen: plak = plaats; vlies= valies, koffer)

09 

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Valentijnsdag. Zijn er wenslijstjes voor dit gedoe, of gaat het om complete verrassingen?

Colla Bemelmans (Nuth) heeft in elk geval heel wat dromen. Zijn laatste boek, 2-talige reflectie (LiLiLi 69, uitg. TIC) bevat gedichten, columns, verhalen en beschouwingen in het Limburgs en het Nederlands.

 

 

DRUIMEVANGER

  

Wat ich nog gaer zou höbbe:

E nètje vuur druime te vange

’t gedich dat Hanlo in ziene kop hoert

vuur dat hae zich doeëd voert,

de Tieënde van Beethoven hure

traone truuk zieën loupe

in de ouge

besjuut mit muuskes aete

es de kesjtanjele aope braeke

e moslimmaedje mit sjoeën haore

e byzantijns koer hure zinge

mit ’t roesje van ’t kaore

- e nètje vol druime-

ich bèn al tevreje es ónverwachts

de kleinzoeën taege mich lacht

meh, al höb ich nieks mieë op de röbbe

dat nètje

wil ich waal truuk höbbe.

 

Colla Bemelmans

10

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Poëzievertalingen in het Limburgs: ze zijn er, maar niet veel. De reden zal duidelijk zijn: het gaat niet om het introduceren van een buitenlandse dichter in Nederland. Vertalen naar het Limburgs is een soort spel.

Guus Peters (Geleen) is daar grootmeester in. Zelf zegt hij dat het ook een proberen is, of 't lökke deit in 't Limbörgs, en dan nao get sjtaalt.

  

HEIMWAEG           (Nao Juan Ramón Jiménez, 1881--1958, Nobelprijs 1956)

   

Veer klenjere heivesj,

höbbe al gezag.

Doe blifs nao mich kieke,

ich sjtaar in de nach.

  

Doe truks nao de blome,

nao de waterkantj ich.

Wie angesj oos lechskes,

't dient, dat van mich!

 

De maon vol en bleikig

besjient klaor oze waeg.

Dich völt ze mit wermde,

ich sjoever, bèn laeg.

   

Guus Peters

11

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ 

Jo Caris is langzamerhand de nestor van de schrijvers in het Limburgs. Hij publiceerde vooral proza: verhalen en jeugdboeken, een kookboek in het Maastrichts en een boek met en over oude spelletjes.

Het gedicht Doejegrever zou men een repeteergedicht kunnen noemen.

  

DOEJEGREVER

  

Sigrètterouk vaan achter ‘ne boum

en daartig meter weier wierouk bij e liek

veur traone die op kranselinter valle.

Sigrètterouk vaan achter ‘ne boum

nog eve sjöppe en de groond is weer geliek

en leve v’r weer weier mèt z’n alle.

Sigrètterouk vaan achter ‘ne boum

en daartig meter weier wierouk bij e liek.

  

Jo Caris

12

  

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Limburgs is neet nieks. Dat waren de laatste woorden van het Waord v/d/ Waek zaterdag. Zie dit gedicht van Pierre Schnackers: daar moet op gestudeerd worden.

Een kleine vraag: stoort de ietwat fonetische spelling, zoals wèëche?

  

fibberwaar

  

al wèëche hong d’r wolkekoepel

deë zich met brej veëm sjtiepet op

d’r i-jevroare akker wie inge

sjlaagsjatte uvver ’t landsjap woa

de hootsdoeve wie papiere roëze

de tek van de lej-böëm

aaftséchende hoëghôle en

mediterend de loët aafsjpuurde noa

’t ingd van d’r duuster bis d’r klôn

fleutentère met ritmesje of

sjoenkelpes ongerweëg jong noa ee

aasjtèchlich vroëh en bont

wespenes

  

aan d’r ovvend zong met tenore

sjtum i sjwats kostuum d’r

meëleman ing nuj ouverture van de

vrugjoar-symphonie

 

Pierre Schnackers

13

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Het is niet anders: Veldgewas gaat niet veel gedichten van jongeren brengen, zo valt te vrezen. Omdat er geen goed onderwijs is in de Limburgse taal?

Theo van Dael uit Kinder (Kinrooi, West-Limburg) geeft die jongeren een lesje.

  

KNOKEVRAETER

 

Óngertösse det de zónsopgangk

op mie netvlies brandj

trappel ich nog innen dónkele

van mien aafgewoge laeve.

 

D’n einder aaftastendj

veul ich mich gestrandj

en dikke sjerpe stein

verónmeugelike ’t avvesere.

  

Toch gaef ich neet op

al veul ich de knokevraeter

in ein verlore zieë

nao d’n euverkantj.

  

(Aanwijzing: avvesere= Frans avancer, vooruitgaan, opschieten)

Theo Van Dael

14

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Bijna veertig. Media vita werd dat vroeger genoemd: halverwege de levensweg. Helaas heeft dat voor Paul van der Goor niet zo mogen zijn: hij werd nog geen 51. Paul was leraar Nederlands aan het Bisschoppelijk College Roermond, daarna conrector van het BC Echt.

Na zijn verscheiden wijdde Veldeke, het blad waarvan hij hoofdredacteur was, een hele aflevering aan zijn leven en werk (1983, nummer 6).

  

Bienao feertig

 

Wie langer wie minder doon ich mit,

wie langer wie meer gaon ich opziej sjtaon,

en wach mer aaf en laot de luuj

mer häöre gank gaon.

  

Want waat kómme mót det kump,

of ich ouch hoog of leeg sjpring.

Dao doon gein doezjende get aan

en geinen einling.

  

Paul C.H. van der Goor (1932-1983)

15 

uit: Veldeke jrg. 47 (1972)

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Beetje literatuurgeschiedenis. De dichter van vrijdag, Paul van der Goor, was hoofredacteur van Veldeke toen de secretaris, Hub Dohmen, plotseling stierf. Van der Goor verwoordde dat meteen in een gedicht, dat begon met de regel (vertaald) :

De telefoon ging en Hub was dood ... Hij zelf slechts vier jaar later.

Van Dohmen (1923-1979, de vader van de jounalisten Joep, Jean en Hub junior) verscheen vorig jaar de bundel Urges, de Heerlense gedichten van Hubert van Caumer, zijn pseudoniem.

 

URGES

  

Urges wied-eweg

riepe droeve in de zón.

 

Urges wied-eweg

brult ing kouw in ing wei.

 

Urges in 't werme greun

puënt d'r Joep zie meëdje.

  

Urges óch brent ing lamp

die noeëts oet zal goa.

  

En ins zal ich noa ein lang,

lang rees urges zieë, woeë mich

d'r kop ging pieng mieë deet.

 

Hub Dohmen

16 

  

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Beetje literatuurgeschiedenis. Zo begon de toelichting van maandag. Welnu: een halve dag eerder overleed de Venlose Friedje Geurts (1922-2011). Ze heeft bijna 160 gedichten geschreven, zei ze. De laatste jaren bracht ze vooral humoristische gedichten voor kinderen.

Heldere gedichten met een pointe in de laatste regel: vaak een woordspeling. Ze waren geliefd bij voordrachten.

Mede daarom brengen we vandaag drie van die gedichten.

   

Hendjes thoes

 

Anetje bäök,

wilt neet nao schoël.

Anet is bang veur Miek

det kniep en krats en stamp Anet

zoeë wie d'r nemus kiek.

 

Mam truuës Anet:

“Ik bring dich waal

en zal op schoeël ens praote

det die klein kring maar ens

zien hendjes thoes mót laote."

 

Anetje stil,

half euvertuug,

dink dao deep euver nao,

bäök dan: "Och Mam, det bringk die hand

toch vas weer mei, ao jao."

  

Verstop

  

't Is griepwaer en ederein hoos,

ouk Lowieke is verkald;

hae hoos en nees en snoef maar

en görgelt met water en zalt.

  

As d'n baby rare geluudjes mak

zaet Mam: "O jee, 't is toch neet waor,

haet dae ouk nog zien neus verstop?

Dan zien we toch waal klaor.”

 

Lowieke, stómverwónderd,

kiek nao dae kleinen blood,

hae zuch, dan klink 't opgeluch:

"Maar nae, zien neus zit altied nog

dao wao ze altied zoot."

  

Nederland 1 en 2

 

Pap zoot met ós same op de bank

Te kieke nao 't TV-waerberich.

"Hoera!" reep Pap, "uig zuusse det?

Met Paose moei waer in zich.

 

Dan gaon weej 's zóndaags nao 't strand

Dao kint geej lekker speule,

Zeen wat rollende golve zien

En echte zieëwind veule."

  

Pap haolde d'n atlas oet de kas

En wees: "Kiek des Nederland

En det blauwe is de zieë."

"Ao", zag oos Haike al vaerder blajend,

“En wao leet Nederland Twieë?"

 

F. Geurts-Leeder

17 

Uit: Dich dichs mich wat, uitg. Veldeke Krink Venlo

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Een klassiek gedicht over de Vastelaovend(j), hoewel recent geschreven. Phil Schaeken (Sittard) werd tweede bij het eerste Vastelaovesleedjes Kónkoer (al heette dat nog niet zo), in 1976; pal na de evergreen die (terecht) Eijsden met de Mookerhei verbindt. Het lied van Schaeken wordt nog steeds gezongen:

Es ’t in Limburg Vastelaovend is ... (blief nemes gaer thoes etc.)

 

VASTELAOVEND

 

Fees van sjildesj, kómpeniste

fees van kleiermaekesj kleur

jao allein al dat geneite

van dae nónnevottegeur.

 

Broesjende oetbundigheid

kóperklanke, dikke tróm

zich èns richtig aan de baom gaon

de optochzjurie, die is dóm.

  

Sjoon auw leidjes, appelesiene

rood en gael en gruin oos vaan

kiek, de prins in zilverpekske

Zèk, wat trèk veer ós weier aan?

  

Ich zeen lachende gezichter

fien gesjmink, mit naas en houd

vastelaovend bóntj sjpektakel

Limburg éch, ’t geit dich goud!

 

Wil ’t jeder jaor belaeve,

pès ’t maske Dood versjient

aan mien kènjer doorgegaeve

haop ich dat ’t noots verdwient.

   

Phil Schaeken

18 

   

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Vastelaovendj same. We hebben er een voorproefje van gehad al. Nu een gedicht dat morgen weer anders kan zijn. Stemming 3/6 elf.   

 

Vastelaovendj alaaf, doe höbs de vogel aaf

krónkelend fónkelend vastelao¬vesjónk

mit get Gezelles aan, toch? – träöt

ós d’n hiemel op dien feep,

zoeget veul ich deep in miene boek

wie ein biej die honing zoek.

  

Dien kleure en klanke

danke danke veur die prach

zuug dao kómme Mozart en Bach

blaos weer laeve in häör bein

de gater tösse miense klein,

laot de zón zich gael

danse mit de maon,

laot gaon laot ga¬on

de maerel mit de kraon

de filmsjter en kepla¬on.

en laot de trómme roefele

den sjoon zien gein pantoefele.

  

Tamtam van wurmde sjpas

langs de as van de Maas,

drej die de sjroef aan ao Moder

rómmedoe rómmenoe rómme¬doons

paot hiej estebleef nag hóngerd Toons.

 

Wim Kuipers

19

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Aswoensdag.

Zieke dag voor velen. Het is gedaan. Als troost daarom twee gedichten vandaag.

Har Sniekers (Thorn) won in 2004 de literatuurprijs van Veldeke.

Richard Leinders werd geboren in Schinnen en woont in Sittard. Hij heeft het dus over EsjelegOUnsdig.

 

  

ASGOONSDIG

  

Doezendje trómmelslaeg dreune nao in miene kop

 

Wie ein wècht

waerdje ich drie daag geweegdj

oppe erm van werm klanke en kleure

 

Noe ouch dit lèste belunke

vuuergood verdwientj mèt de windj

vaem ich de daag weer aanein

toet kómmendj jaor

 

Wie ’ne vès op ’t druuege

spertel ich nog get nao

es ich inne hieëring biet

Dien kruutske – mea culpa

verruuldj vuuer nog get zaote gloria

  

Mörge zèt ich weer mien swerkeldigs moemegezich op

 

Har Sniekers

20

  

ESJELEGOUNSDIG

  

D’n haan oppen tore

loerend wie ’n havik

in de kawwe mörge.

Tösje vlaoge raegewolke

ónger zien vuit

kratse sjroevelentaere

Godsvreizend

de köp gebaoge

’t esjekrutske

tösje de ouge

zóndaers

nuuj sjpäör

in awwe sjtein.

Rooj ouge

bleike gezichter

razelende henj,

niks gedrónke

neit oet gewaes

Tachtig jaor.

 

Richard Leinders

21

  

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Vastentijd. Tijd misschien voor een preekje – van Jan Maas uit Melick, maar Venlonaar in hart en nieren. Hij publiceerde onder meer vier boeken met gedichten maar voornamelijk verhalen in het Venloos.

Hij is voorzitter van de Sjrieverskrink Midden-Limburg van Veldeke.

 

Eiges de ker ...

  

Ze zegke det ’t waer verandert

aevel gaeve dao gen raeje veur

en det de Maas meandert

det ’t ’s winters kald is zónder veur

  

ze zegke det de waereld slech is

de minse niks mier doon

de jeug te voel is

aldere lanksaam gaon

  

ze zegke al … eur hiele laeve

nemes duit mier wat veur nop

kinne det neet snappe

kieke maf oet eure kop

  

aevel in bewaeging kómme

helpe dao wao ’t kin

de ker eiges vaerder trekke

zeen zeej neet zitte … geit d’r neet in

 

de waereld zoel sjieker waere

’t laeve mieters zien

alles kwant d’rop staon

verbleike dan dae vale schien.

  

Jan Maas

22

  

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

De natuur is een geliefd motief van Toos Schoenmakers. En niet de wrede natuur. Een regel uit een van haar vroegere gedichten, ook over het voorjaar: de sjoegkel krieg weer hensdjes. Prachtige personificatie.

O ja: de titel van dit gedicht is van de redactie ...

  

aloetela

 

raenge

trèk lauw traone-sjpaore

langs mien vinster

ich sjpäör dao-in

de glinster van

ei nuuj begin

’t veurjaor hilt

de aom nag effe in

mer haet vol óngedöldj

de wintjerraekening betald

en ’t eerste topje

is al oete la gehald

 

toos schoenmakers-visschers

23

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Vandaag een gedicht om twee of drie maal te lezen. Let ook op het woord wètte in relatie tot zwart gare.

Karel Ruiten groeide op in Montfort maar woont al lang in Roermond. Hij schrijft vooral verhalen; met enkele ervan werd hij derde bij de Veldekeprijs 1996. Ze zijn gepubliceerd in de reeks Veldeke Literair.

   

VINSTER

 

Bedreuf is ’t glaas, mer toch mit stiel en regel

is de vinster same mit deure, vloere en ’t daak

neet mieë es ein glaasplaat in eine raam

ei gaat inne moer, mer dök krek eine spegel

 

Kiek ich nao boete, es ’t waer is aafgedreve,

nao de sjeem vanne kestaanjelebuim, reflecties

vanne zón en ’t bewaege van tek en blajer

es de raengewolke taenge de blauw lóch zeen gebleve

  

Mer es saoves, in slow motion, ’t daagleech wegvèltj

zeen ich door de caleidoscoop van raengedröppele

es flakkerendje kaese bewaege tösse de buim

de lampe van auto’s die ich höb getèldj

 

En es ich dan inne duuster van zwart gare

de sterre zeen soms gespikkeldj of wie parels

geplaats volges de wètte vanne astronome

staon ich door ein doeadgewuuen vinster oet te stare

 

Karel Ruiten

24

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Een gedicht over het nieuws van nu. Geen meesterwerk, maar een bewijs dat poëzie in het Limburgs niet altijd, zoals in het Limburgs Literair Lexicon smalend staat: “nostalgische romantiek” zou zijn, “waarin het Limburgse landschap voortdurend bejubeld wordt.”

   

EN DAN…

 

Tsjernobyl…Harrisburg…Fukushima

staon in ós herses gekrats

foute…ónmeugelik, alles is riechtig.

  

Tsjernobyl…Harrisburg…Fukushima

‘t ging good, hadde alles in de hand,

krek wie bie ós in ós kikkerland.

  

Tsjernobyl...Harrisburg...Fukushima

alles wiste zeej d’rvan:

gaot maar pitte, weej lette op.

 

Tsjernobyl...Harrisburg...Fukushima

bestraold...kepot...wie kin det noow.

De hiere blieve rope: neet in ós land.

 

Veur zörge is gennen tied. Nog aeve

dan is ’t veilig. Maar wat ós leef is

zien weej waal dan allemaol kwiet.

  

Jan Maas

25

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ 

John Bovendeert (geboren in Heerlen) is een tweetalig dichter. Dat komt meer voor, maar het bijzondere is dat hij van vrijwel elk gedicht in het Heerlens een Nederlandse versie heeft; geen vertaling, zoals uit de onderstaande gedichten blijkt.

Hij debuteerde in 2009 met de bundel 2spraak, een bundel in twieë sjpröak. Dat jaar won hij ook de jaarlijkse literatuurprijs van Veldeke.

Vorig jaar verscheen de bundel Duetten (ook in twieësjproak), als nummer 68 in de LiLiLi Reeks van uitgeverij TIC.

 

ónger sjting

 

doe bereurdes d'r duuster

ónger sjting

  

veuldes wie verzjwieëge

dat 't aa bleef ligke

  

de ganse zjwoarde

deë mós oetgekwetsj

 

bis sjwatte kweëte knöak

bis alle oam versjrómpelde

  

't igemakde leech mós ónger

 

weil de óngerste sjting

die móste boave

 

  

onder steen

  

jij beroerde de nacht

onder steen

 

jij voelde

het zwijgende verzet

  

de volle zwaarte

die onderworpen moest

  

het blauwe eelt tot op het bot

tot alle adem doofde

  

het ingeblikte licht moest diep

  

want de onderste steen

moest boven

 

john bovendeert

26

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ 

Hevig voorjaar vandaag. Het wordt steeds spannender op de akker van Veldgewas. Plots groeit er een angstaanjagend gedicht. Een gekwelde man, wanhopig in de nacht. Bang dat het gejoenk buiten van d’r sjtuubhónk is, de hellehond die hem halen komt. Daarbij: we weten niet eens wie zo wanhopig is, want Philip Jansen is een pseudoniem.

Kleine toelichting nog: sjrónge zijn hier kloven, zoals je die vroeger in winterhanden had.

 

D'r sjtuubhónk

 

(Weë d'r duvel wilt banne, mót reen zieë).

 

Bin ich wakker

of wied i sjloap?

 

Duuster gedanke,

sjwoar oamend

i g'n nach,

kweële mie hat,

kerve sjrónge

i mieng zieël.

  

Erinnerónge

weëde blas.

  

Wat han ich gedoa,

dat ich dich verloar?

Ich weet - doe wits

dat ich koom nog weet

wies doe woasj

of weë ich bin.

  

Gans lies,

oane behei of krawal,

verdwiene bufkes doe en doew

oet miene kop.

Alling de pieng blief,

sjtil en ónversjtendlich.

  

Ginne huurt 't keëke,

ginne zuut 't lieje.

D'r letste kienzel hoap

hat mich verloate.

Mie bed is ing baar,

e liekbred mit ing

dekke va angs.

  

Boete huur ich alling

giemerlich gejoenk.

D'r sjtuubhónk kunt mich hoale.

 

't Sjoevert mich.

 

Philip Jansen

27

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Weer wat nieuws: een lied. Tekst en uitvoering: Paul Weelen. Naast zanger is hij dichter, auteur (een stapel romans geschreven in het Kerkraads) en uitgever, onder meer van de Limburgse Literaire Lies (LiLiLi, zie www.uitgeverijtic.nl).

Hij kreeg twee maal de literatuurprijs van Veldeke, en schreef een roman over de dichter Hendrik van Veldeke: De droom van de minnezanger (TIC, 2007).

 

Zoeë vöal dat iech

 

’t Jieëft van die daag dan klapt jaresnuus

Die verjaes iech ’t lifs jans flot

En van die daag die jód junt juus

Mar die iech óch nit onthod

Is dat alzheimer al of sjtommiegheet

Of kom iech hiere tse kót?

Ee dink bliet doa ejaal watv’re daag

Neemlieg dat iech van diech hod.

  

Zoeë vöal dat iech

Druvver wil zinge

Zoeë vöal dat iech

Noeëts mieë sjtop

Zoeëvöal dat iech

ee laoch in loeët kan sjpringe

En noeëts mieë sjtop.

  

Döks bin iech voet, bin iech nit bij de mieng

En zits iech in mieng eje welt.

Zoejaar in mieng woed of in de jruetste pieng

Wees iech dat miech nuus felt.

Den urjens doa zeët ing sjtem: doe has reët

Doe has ’t ee dink dat tselt.

En dat bis doe deë in mie hats woent

Bis d’r daag dat ’t vuur miech sjelt.

  

Verlis iech mieng sjtem óp miene auwe daag

En kan iech alling mar kratse

Dan wits doe besjtimd al dat jekraag

Kunt ummer nog va hatse.

  

Paul Weelen

28 

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Gedichten moet je niet uitleggen, vindt Gérard Vromen. Een eerbaar standpunt. Kleinigheid: gedichten in het Limburgs hebben heel soms een woordverklaring nodig. Bijvoorbeeld: vrej (r.3) staat voor vrede. De gebezigde taal is Sjilves (Schinvelds).

Vromen dicht ook in het Nederlands. Hij zat als eens bij de laatste honderd in de Turing Nationale Gedichtenwedstrijd, en las op verschillende plaatsen voor, zoals in Eindhoven en Amsterdam.

  

Poëzie is nieks

 

mieë es hart

grunjig klóppe

 

glans van de vrej

leefhöbbende penis

genaege in roew zach

vóchtig gevlejd

in zieën sjej

 

ènkel zoeë kums se

höär zejje nog taege

  

Gérard Vromen

29 

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Youp Offermans (pseudoniem) was de derde Kirchröadsjer die de jaarlijkse literatuurprijs van Veldeke won (2006).  Hij woont in de buurt van Den Haag, en is bezig met een dissertatie.

  

haas

 

iech loof

en val

en loof

mie leëve durch

mie leëve lank

en laach

  

wie inne haas in ing wei

deë nit wees

va woa d'r jeëjer loert

en laacht

 

deë ziech vroagt

in wat vuur ek

mit aajezats jeweer

zitst heë mit ziene hajel

óp miech tse wade

en laacht

  

drum loof iech loof

iech loof en laach

en laach

mie leëve durch

en laach

 

bis dat iech val

en óp d'r letste daag

jans uvversjtuur

de höng miech kome hoale

en iech miech vroag

woa woar dat lofe vuur

en al dat laache

  

Yoep Offermans

30

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Anoniem twintigste eeuw. Dat zou onder dit gedicht, eigenlijk een fragment, kunnen staan. Ik vond het in een oude doos: papieren die maar niet weggegooid willen worden. Het gedicht is ingestuurd voor de prijs van Veldeke, in de jaren dat ik in de jury zat (1994, ’95 en ’96, meen ik). Ik denk het eerste jaar.

Ik heb dit fragment uitgeknipt en bewaard vanwege dat min of mie verlege. Er heerste bepaald geen graaicultuur op het platteland ...

Voor de duidelijkheid: inzendingen waren anoniem. (Wim K.)

 

De meule die nog dreijde

de bore die nog meijde

met de zich ... haver, gers en kore

Dow woere nog oujerwètse bore

En es eine ei meijmesjien houw gekrege

waas hae min of mie verlège

det angere ’t nog met de zich moste doon.

  

En me vónj ’t den hiel geweun

det ouch veur de nouber woor gemeijd

en saam geploogdj, geèkdj, gezeijd.

Dow wore nog hoezer met gewitte more

en ouch veul waeg met depe spore (...)

 

N.N.

31

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Een van de beroemdste citaten uit de poëzie is: April is the cruellest month (...). Zo begint The Waste Land van Nobelprijswinnaar T.S. Eliot, een lang gedicht dat de Europese poëzie veranderde.

De wrede april: Pierre Schnackers (Bocholz) verrast met een originele variant. Zijn vers zou ook kunnen heten: april – rót wah.

Kleine aanwijzing: werm in regel 11 betekent: (al)weer, opnieuw.

 

april

 

met verleefde oge

de sjproëte inee jesjlage

vas teëgenee aa

sjtief van de kou

in d’r volle mònd

op ee rul bedje, loge

d’r nicola en ’t bintje

razelend poal tse hòte

in de vruze vrujjoarsnaat

 

wie d’r mörje drop, de zon

hun werm jet opjewermd hou

flüstert ’t bintje met heesje sjtum

en ee plekkerich jezich teëge d’r nic

’t is mich jans weech va binne

d’r nicola piëpet alling nog mer

rót wah

 

pierre schnackers

32

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Mooi weer. Komt Veldgewas daarom zo laat vandaag? Niet helemaal. In elk geval een gedicht over de lente, van H.A. (Harie) Eussen uit Ransdaal. Hij was kandidaat-notaris en leefde van 1901-1954. Een klein beetje heimatvers, maar de eerste regel is onweerstaanbaar, gezien het spelen met het woord graaf: waterloop en graf. Oethawt = voorjaar, en traeve, dat is wel te vermoeden: balken.

Is er ergens een literaire nalatenschap van deze Eussen?

 

Oethawt

 

D’r oethawt is dao, en de grave zint greun

En de paereboum sjtónt in de bluj;

De bookvinke sjpringe in hègke en sjtruuk,

In de weie, dao bieze de kuj.

De zjwalber kumt ouch noe weer heim van de reis

Nao ’t dörpke van häör gebaort’

En vinkt nog mit vruid ’t awt niske teruuk,

Aan de traeve, dao ónger gen paort.

 

’t Fiejuulke dat blujt ónger brième en graas

En d’r maelder, dae flöt in de hèk;

Dae ruek en dae klank haat ouch deep i mien hart

Get weer oet ziene sjlómmer gewèk:

Dat is ei verlange zoè mechtig en groèt

Nao ’t dörpke va mien gebaort’,

Nog ins in d’r oethawt van ’t laeve te sjtao

In ’t huuske, dao ónger die paort.

  

H.A. Eussen

Uit: Veldeke, 1933

33 

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Het blijft ... Juist. Els Diederen (Valkenburg) ziet de natuur aan het werk.

Waersjtroef heet haar gedicht. Dat woord vergt enige toelichting. Een eenvoudige vertaling is: weerborstel. Maar dat sjtroef heeft meer in zich. Opstaand haar. Het werkwoord streuvelen is: overeind staan, van veren ook. Hanen die ... En daarom: bekvechten. Sjtraevele?

Bekijk zo dat lentebakkes eens.

  

Waersjtroef

 

kale kop mèt sjtoepelbuim

lentebakkes

mèt baarde van annemone

en sjterre op ’t sjpeenkroed

  

de kruun greujt oet

van ragebol tot weuste wösj

de zomerkoef

tot bóntgekleurde hellingbösj

 

Els Diederen

34

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Guus Peters, al lang woonachtig in Geleen, is een van de beste Limburgstalige dichters. Alleen: dat is nog te onbekend. Het Huis voor de Kunsten Limburg (gesubsidieerd) heeft een consulente voor literatuur. Ligt hier een taak braak?

  

veurgood

 

ich sjrap ‘ne verjaordig

noats meë zeen

of inèns

oppe trein, in de bös, oppe sjtase

neet weite wie te kieke

  

ich sjrap ‘ne verjaordig

noats meë zeen,

of inèns

bie de foto’s, mit sjrik inne sjtad

went ein op dich liek

ein de haor angesj haet

 

ich sjrap ‘ne verjaordig

noats meë a dènke

of inèns

wen ’t raengent

in de sjtraot wo-s te woandes

de sjlaag van ’n deur vilt

  

Guus Peters

35

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Mag het even? Vandaag is het negentien jaar geleden dat er bij Roermond een zware aerdsjöddel plaatsvond. Ik heb daar in mijn gedicht Neel een passage aan gewijd. Die wordt voorafgegaan door een algemene dreiging. (W.K.)

  

Sjtil Waek. Haofhuunj höbbe get verwejd.

De nach is sjtil wie wit vers um wäörd gezejd.

Lena haet zien siefers neet mie op ein lien.

Ze danse häöm ein sóm die neet besjteit –

zèk neet waat ich neet weite wil zèk det de weit

gemale sjteit en sjtaok d’n aove heit.

Ouch lètters laote los. Het dörf neet te kieke

wit: bie de miemerte ligke lieke

de sjeut kónne klamp in Pruses zien.

 

Einen helle sjeut en dan de mietraljeur.

Joedas vergriep zich aan Moder Aerd, sjeur

op sjeur gróndj äöpent zich, lang gevange water

sjpringk of ’t de vogel haet – Almans

Griep is binne, moere waege wie dennetuup

graver danse, waem zich noe neet baejt zuup.

Zoe góng ‘t te seil doe die nach –

ónger ‘t völsel hauw zich get verlag.

  

Wim Kuipers

36

(uit Kaoleries en Neel, uitg. TIC, LiLiLi nummer 34)

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

April zou de wreedste, grimmigste maand zijn, zagen we vorige week. Zo althans begint The Waste Land van T.S. Eliot. Hij herinnerde aan de wreedheden van de Eerste Wereldoorlog.

Maria Scheres ziet jongeren zonnen bij een van de wallen van Maastricht, met op de achtergrond kanonnen. Ongevaarlijke, maar desondanks ...

 

Kanonnevleis

 

Oonderwijl de bleuj van aprèl

oetgelaote zien kleure versjut

ligke ze in alle maote

en versjote köp

soms haaf euverein

tege buim, euver stein

oonaofgedèk

verspreid euver ’t graas

veur de kanonne vaan ’t park.

 

Maria Scheres

37 

  

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Klein bericht vorige week: Ich höb de haiku nag gemis. Bij deze dus. Ook omdat de Boeddhistische Omroep deze maand uitgeroepen heeft

tot maand van de haiku. Niets voor niets april, want nogal wat haiku's peinzen over bloei en bloesem.

Toos Schoenmakers stuurde een hampel haiku's. Woordverklaring: zammet = fluweel.

  

de veugel zinge

lokkend enne lente leet

zich gaer verleie

  

klumhortensia

klawt zich vas ane aw moer

greun euverrómpelt

 

wie ’t vreugere

zammet zo zach is ’t blaad

noe van ’t lóngkroed

  

koerende duufkes

wat vertèlle ze zich en

wat verzjwiege ze

  

maerels en mösje

flök oppe toen langs de haof

kalle plat mit mich

   

toos schoenmakers-visschers

38

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Veel te mooi weer voor de lijdensweek. Daarom opnieuw een gedicht van de gekwelde Philip Jansen. Hij hoort voortdurende vreemde stemmen, tussen sjtier (voorhoofd, Stirn) en nek. Nog een verklaring: pröps = nors.

  

Welsje vesper

  

Vreëm sjtumme zinge oane erbarme

antifone i miene kop.

Inne pröpsje preester ensjelt

uëver ziette en zung.

Begiene beëne böakenteëre um erluzóng -

die Ich neet geëve kan.

 

Versjtoake tussje sjtier en geniek

viert zich ing Welsje vesper.

De kweët op mieng heng sjutst neet teëge d'r lerm,

deë mich lanksaam murg makt.

Mie 'Loat mich mit rouw' klink sjtil-e-weg

zachter en zachter.

  

Gans a-gedoa en toch naaksj, bin ich gedwónge

um te blieve hure.

Bis ieëmes op inne daag 't letste amen zeët.

Dan ieësj bin ich vrij.

   

Philip Jansen

39

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Goede Vrijdag. Veldgewas wil een vrij breed overzicht bieden van de poëzie in het Limburgs. Er wordt vaak nog heel traditioneel gedicht. In de trant van het leerdicht zelfs: alles vertellen wat in je opkomt (of in de moostem: elk gewas krijgt een coupletje).

Pater Hubert (Hoebeët) Jongen (Schaesberg) heeft meer dan honderd regels nodig voor zijn gedachten over De Mam ónger ’t Krüts. Hij ging maar door en door – ook met dichten trouwens, en leven: de bundel waarin dit gedicht staat verscheen bij zijn honderdste verjaardag. Een half jaar later stierf hij. We hebben drie fragmenten uit het gedicht gekozen.

Als toegift een paasvers van Toos Schoenmakers.

  

De Mam ónger ’t Krüts 

 

Ich han mar inne jong,

Inne!

Zoeë is mar inne op de welt,

Mar inne!

God is ziene pap, ich bin zieng mam,

Zoeë is mar inne.

 

’t Zint vöäl dichters op de welt

Mar ginne,

Ginne deë in wöad kan vatte,

Ginne inne,

Wie ich mit Hem verbónge bin.

Heë mit mich!

Ich mit Hem!

  

Ich woar ee meëdje nog

Va ee joar of zestieën, zieëvetieën.

Doew sjikde Abba Pap

Mich inne ingel.

Joa inne ingel!

 

’t Ging uëver Hem,

Ziene inzige zoeë geleefde Jong.

En of ich Hem ee plezeer wool doeë

Mit te weëede va deëe Jong

De Mam

(...)

 

Mè wat zieën ich? Jezus,

In d’r doeëdsjtried middedri,

öapent, zeukend, de oge,

Zeukend, God, noa mich.

 

En va zieng lippe

(Ach wie deks han ich ze gekust)

Kóste vier hure,

Wie Heë dinkt, neet a Zich,

Mè a os!

 

Vrouwe, zag Heë, hees va doeësj,

Mit zoe-vöal teders i zieng sjtum,

Hei is diene jong, die kink!

Bedoeld is Joehan, d’r Apostel.

Gemind zint vier!

(...)

 

Ich zieë noe dat ’t nuëdig woar

Um good te make wat Adam doog.

Dat inne sjterve mós

Deë miensj woar en óch God.

 

Abba, Pappa, wie kan ich danke?

Help mich, estebleef.

Loat mich noeëts vergeëte

De Mam ónger ’t Krüts!

 

Hubert Jongen (1907-2007)

40

 

van essik

 

van däörekroon

en kruuts

van essik

van god miene god

waoróm höbs se mich verlaote

van moderzeel allein

van sjterve

van kroek en aolie

en opnuuj gewingeld in deuk

van graaf en sjtein

 

van geluive

van ingele

en van thomas

  

toos schoenmakers-visschers

41

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Een gedicht heeft minstens een jaar kelder nodig, meende Paul van Ostaijen (1896-1928). Niet de eerste de beste. Hij had misschien de Nobelprijs gekregen, als hij niet zo vroeg gestorven was. Is dus een gedicht dat een paar dagen geleden geschreven is ...

Voor Karel Ruiten: zie Veldgewas 024

  

Sabbatum Sanctum

 

Kentoeare zeen geslaote op Paoszaoterdig

inne kirk gebeurtj ouch nieks

gein mès, gein kemunie, gein versiering

en gein klokke, die zeen aan ’t werk

  

Zelje zónne zaoterdig mitgemaak

veer kinne innen haof zitte

of op windows tokkele mit aope raam

nieks gei geluid en ouch gein vlegerstrepe

 

Gein brómmers, gein graasmesjiener

gein spektakelendje kienjer

gein auto’s mit keihelle metalmeziek

allein sjierpendje veugel

  

Karel Ruiten

42

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Morgen Koninginnedag. De meeste Limburgers hebben nooit zoveel opgehad met de Oranjes. Of de (wederzijdse?) weerzin zo groot was dat er extreme veiligheidsmaatregelen genomen zijn, nee toch?

Het gedicht van Colla Bemelmans staat in het afgelopen zondag verschenen boek Toscane in Limburg van beeldend kunstenaar Jo Havenith (ISBN 9789081698719).

Har Sniekers is stadsdichter van Thorn, en dient dus aandacht te schenken aan HET bezoek.

  

Kuueneginnedaag Thoear 2011

 

Wie ’n broed

op waeg nao ’t hoeagaltaor

tuintj zich Thoear

  

Lègktj ’n läögske blaadgoud

uuever d’n daag

es laevendje ansichkaart

door gans ’t landj gesjiktj

  

Uuever aangeraekdje paedjes

van ’n riek verleje

volgtj vorstin vootspoeare

van Clara en Elisabeth

 

Ónger wakendje klokke

van kirk en carillon

weegtj de Wingerd

gaste in ziene werme sjoeat

  

Vreuger vorstedom duit groeat

   

Har Sniekers

43 

...................................................................  

Vier höbbe

kuëninge

kuëniginne

keizers

mit zilvere plate

besjlage

en volgehange

mit hónderde kluëre;

  

Woeëvuur mótte vier

dan nog ins extra

oranje gezind zin?

  

Colla Bemelmans

44

  

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Bij de vereniging Veldeke horen verschillende sjrieverskring (schrijverskringen). Doel daarvan (zullen we hopen): het niveau van schrijven in het Limburgs opkrikken. Leden bespreken elkaars werk, maar er zou behoefte zijn aan scholing. Vandaag een gedicht van een lid van de kring Midden-Limburg.

 

Sjpele

 

In de haof

sjpeelt ’t veurjaor

sjtraolend en blie

  

’t lok mich nao boete

mit zien sjaterende sjtum

 

leut mich zeen

wie ’t klump

in de tek

en wie ’t kruup

euver de gróndj

 

’t sjpringk, ’t zingk

kleurt alles bóntj

  

ónvermeujbaar en óngeremp

duit ’t doezjend dinger tegeliek.

  

Boete sjpeelt ’t veurjaor

en de waereld

  

lik veur ’m aope.

 

Els Zeegers-Koelen

45

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Wim Heijmans (Kirchroa) schrijft vooral verhalen (ook voor kinderen). Hij kreeg twee maal de jaarlijkse prijs van Veldeke (1999 en 2002). Een selectie van zijn verhalen verscheen als Uvver klone, sjteremeëdjer en anger lü, deel 42 van de reeks LiLiLi (Uitg. TIC).

Daarnaast werkt hij voor toneel, musical, en hij schrijft liedjes. Uit zijn monoloog De naat van de blauw klone (1995) stamt dit lied, dat we brengen t.g.v. 4 en 5 mei.

Hij heeft een eigen website (www.wimheijmans.nl), waarop ook zijn columns staan.

 

Littseeche

 

Jiddes littseeche vertselt

van e miensj deë pieng hat

óch al veult e dat nit mieë

Jiddes littseeche vertselt

van e miensj deë pieng dong

óch al wool e dat nit zoeë

  

inne man koam oes d'r krig

mui en sjwoar woar zienne sjrit

ieëlend tseechent zie jezich

leëg jesjoase zie jeweer

wem jetróffe wós e nit

uvverleëft hauw heë d'r sjlaag

wem jetróffe wós e nit

heë bejrust d'r nuie daag

  

weë sjuust deë truft oes angs,

weë sjuust deë truft ziech zelf

  

kleier sjtief va sjwees en blód

drage mit ziech angs en sjood

kamoufleert durch heldemód

hinger bliet 't veld va ier

wem jetróffe wós e nit

heë woar vroeë werm heem tse zieë

wem jetróffe wós e nit

ummer werm dong dat hem wieë

  

weë sjuust deë truft oes angs

weë sjuust deë truft ziech zelf

 

Wim Heijmans

46

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Na een eerder geplaatst sonnet van Frits Criens (gedicht 3) vandaag een nieuw sonnet. Deze versvorm is niet verouderd.

Bep Mergelsberg (Noorbeek, woont in Sittard) laat dit prima zien.

  

Gezäömerde murge

  

De glaasgerdienge klaam neergevalle lóch

Lut d’r vreuge murge nog get sjlaope

Oonder de dieke dónze dèkkes, gaans ineengekraope

Mèt ówspleempe, zjoeër va dröppelkes lauw vóch

  

Örgens tusje hoeëge hieëmel en groeëte waelt

Örgens in ’t midde van aal

Ohne tied of vörm of taal

Gèft ’t gaar niks wat d’r murge faelt

 

Mae da riet d’r tied de gerdienge óp

En makt de vörm de ówwe naat

Ich leng mich wie e sjprók gladioleblaad

  

Platte, brèj zonnesjtraole sjplieëte al näölekes de lóch

Ich begin te tale, wil mich d’r murge wer biejee haole

Wen ’ch ’m toucheer is e voet, zjuus wie de werm zónnesjtraole

  

Bep Mergelsberg

47

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

We nemen de draad weer op. Cliché, maar het een dikke week onderbreken van Veldgewas lag aan het ontbreken van een draad, zullen we zeggen. Een draad tussen een computer te M. en eentje in R.

Ach: te ingewikkeld.

Zo bleek ook het verplaatsen van het gedicht van vandaag naar dit bericht bijna onmogelijk: het veranderde steeds van vorm. De bewust uitgelijnde vormgeving van de auteur in de aangeleverde kopij komt hierdoor niet exact over. 

Voor meer over Jo Caris: zie ook gedicht 12.

  

PROZA

 

....... glaziger ’t oug in ’t geziech wie waziger d’n

teks vaan ’t gediech wie glaziger ’t oug  in ’t gez

iech wie waziger d’n teks vaan ’t gediech wie gla

ziger ’t ougin  ’t geziech wie  waziger d’n teks va

an ’t gediech  wie  laziger ’t oug in ’t geziech wie 

waziger d’n  teks vaan ’t gediech wie glazige r 't

oug in ’t geziech  wie  waziger d’n  teks   vaan ’t

gediech wie glaziger  ’t oug  in ’t geziech wie wa

ziger d’n teks vaan ’t gediech wie glaziger ’t ou g

in ’t geziech    wie waziger d’n teks vaan ’t   gedi

ech wie glaziger ’t oug  in ’t geziech wie  waziger

d’n teks vaan ’t gediech  wie glaziger ’t oug  in ’t

geziech wie waziger d’n teks vaan ’t gediech.....

  

Jo Caris 

48  

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Vandaag een gedicht met een vogel die we niet meer zo vaak zien: de leeuwerik. Ouderwets daarom? Ach, lees hoe de dichter P.C. Boutens in zijn gedicht Liefdesuur de leeuwerik begroet:

en morgens zingend hart, de leeuwrik, slaat

uit zijn verdwaasde keel

wijsheid die geen betracht en elk verstaat...

Voor meer over Pierre Schnackers: zie ook gedicht 13 en 32.

 

mei

 

zelver koalich mer ee

vlekjse hoeëg onger

de zon vult d’r

lieuwerik de loeët

met frisje en bluiende

klanke die wie

stjüfmeëlkorrele en

wiewasserdrüppele

jlinsterend en sjprenkelend

neerzakke uvver ’t

klüërevroëh

lappedikke landsjap

  

pierre schnackers

49

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Veldgewas – zo staat trouw beneden bij de mail – is een werkgroep voor: bevordering van poëzie in het Limburgs.

Bevordering – wat dat ook moge betekenen. Hoort ook kritiek bij. Die krijgen we te weinig. Alleen gehoord, op een bijeenkomst: die gedichten zijn zo braaf.

Welnu: zie dat van vandaag. Wie niet meteen in de gaten heeft waar het om gaat, hij/zij zoeke het woord lauden op. Mail ook ideeën ...

Voor wie Yoep Offermans is: zie Veldgewas 30.

 

Kammeraad

  

deë oavend sjtong heë hinger miech

en neumet miech zienge kammeraad

en iech wool zienge kammeraad nit zieë

zicher nit die naat en noeëts

  

mit in mienge nak der hese oam

zieng ieskauw hank

tse sjwoar óp mieng sjouwer

bin iech trotsdeem in sjlof jevalle

  

koom zaat’e vuur mósse joa

wie de zon opkoam deë mörje

de laude vange aa

 

en iech va angs

iech hool miech sjloffend doeëd

bis dat ’t middieg woeët

en al die anger daag

 

Yoep Offermans

50

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Voorbije woensdag werd het eerste deel van een reeks in het Limburgs vertaalde prozawerken plechtig gepresenteerd. Nummer twee en drie worden jeugdboeken van auteurs die zelf geen honderd woorden Limburgs spreken, maar ergens wel een oma hebben die een relatie met een koempel gehad heeft. Wat de zin hiervan is?

Veldgewas brengt liever originele literatuur in het Limburgs. Nu nog 80 cc, maar we zijn op weg naar de 200.

Voor Gérard Vromen: zie ook gedicht 29.  

  

Aafgeklop

 

Bild và pap op zieen

kneje oppe kouwe grondj

bezig mit bougies en

 

ontsjtaeking

  

vol vuuer wos hae

jieëdesj kieëer ’t bieës

te vermane en bedare

aan ’t kalle kriege en

 

vermanne

  

wiel mam a gen kachelziej

in de waer woar mit god wit

wat vuuer köstelike dènger

in inne verduzelige odöär và

  

kuëkedösj

 

klink nog sjwaak

de naosjal van twieëtak

pruttel oudvertroewd

omwinsjeling in éé

 

ach

 

dieej twieë kieër ee

moal bienoa fiefig cc

berini’s

 

Gérard Vromen

51

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Kerken raken leger en leger, de kerk zelf wankelt, in Limburg althans, maar religie en het rijke roomse leven blijken vast geworteld. Mei was de Mariamaand. Karel Ruiten (Montfort, nu Roermond) herinnert zich of ziet de processies langs de bloeiende bomen.

Zie ook voor Karel Ruiten: gedicht 24 en 42.

 

 

Salve Regina

  

Ze volge de vlag op waeg nao Virgo Maria

eder jaor weer obbernuuj mitte doezendje

ze loupe blaore vieërtig, vieftig kilomaeter

‘t zeen de kinjer van Maria, Salve Regina

  

Vaders, moders, kinjer misericordia

is ‘t emotie, sport of mieë devotie

muzikante blaoze alles inne maot

‘t zeen de kinjer van Maria, Salve Regina

 

Kattelieke miense, zwart, gries en platina

links en rechts wuuerdj get gesjans

sjroeveltj achterein mitte roeëzekrans

‘t zeen de kinjer van Maria, Salve Regina

  

Vol van genade, heilige Maria

paerebuim staon wit in bleuj

de lóch is blauw de rogke greun

miense zink Salve, Salve, Salve Regina

 

Karel Ruiten

52

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Morgen Hemelvaart. Vandaag dus ... Ach, wat was dat ook al weer?

De kruisdagen, "dagen waarop men met een bidprocessie en litanie smeekt om zegen over de vruchten der aarde", zegt Wikipedia.

Ik denk dat mijn gedicht hierover, uit de bundel Platlandj (uitg. TIC) nog wel te begrijpen valt.

(Wim K.)

 

kruutsdaag

 

zök mit aerpel wie ein voes, haor blink van de pómp

klómpekal – gaon ze in de keek van noe gelómp

 

boere in de kruutspersessie, vruikes rap in zwjart

geinen tied de bèdder noe, sjoever in te kórte

 

bukskes jungskes knoebelkneen, Leike wits doe loester

wen pappe kiendjes make reure ze ora pro nobis

  

mit de pieser biej mam in de boek – Haan geit zich make

veur d’n Tour, mei kan zich dit neet langer leiste

  

libera nos van kaaj ónkuise zjwaere – miessaal-

blajerdun haet zich in vaarleize get gesjaald

 

prónt veur ein vleeg te drage, boekvel van begiene

wie det ierste muulke, èlf twelf witwelmig in de aerdbeze

  

vurig sjtreu en wo ’t keers en miemert blaoke

aolievater naten törf, gedink de boere of ze käöke

  

kómme ons arme zondaars weesgegroetjes nao boete

’t is geveuld: baej pesjtoor en Isidoor veur krötjes

  

zek sjemiek veur greuj en waelj de vrucht van uw schoot

sjiet zie hoof gein wichter mie – en eppel wie balloene

 

Wim Kuipers

53

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Nag neet gehad: lichgedichter of mesjiens: lóchdichte: light verse dus.

Hiej ein biejdraag van Maria Scheres.

  

Puupke

 

E puupke

löp leeg

in 'ne holle weeg

en 't sjriewt

stinkend vaan gelök:

  

huur

iech vleeg!

 

Maria Scheres

54

  

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Deel 27 van het Woordenboek der Nederlandsche Taal zegt over wrikken onder meer: van personen: "uit het lood geslagen worden, uit zijn evenwicht raken."

Hier wordt waarschijnlijk iets anders bedoeld, en dat maakt dichten in het Limburgs mede zo interessant.

  

Vrikke

   

Noeëit

zal ich michzelf

genog zin

 

mit geen pen

is dat te

besjrieeve

 

Oeëit

van zelaeve aevel

oeet de welt

 

ieër

het zoeë wieed is

mit dich, mit os

  

haet mennig

vuëgelke

gesjieëte

 

wat noeë nog

gee vutje haet

wurd mondj

 

– sjtil en sjtom –

ee höärepaerd

dat draer en draa geet

  

vriks-te noeë neet?

  

Gérard Vromen

55

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Jeanne Alsters-van der Hor mag niet ontbreken tussen het Veldgewas. Ze schrijft al heel lang gedichten in het Venloos, en werkte mee aan het woordenboek van haar geliefde geboorteplaats.

In 2006 verscheen de bundel Zitte op 'n euverdek terras (LiLiLi 55, uitg. TIC). Als vijftigste Veldgewas wat Sterkes, maar misschien hadden lezers liever geweten WAT d'r Sjeng oetgespoes had.

 

Sterkes

 

Sjeng kwaam lets 's nachs hiel laat thoes

Hae had weer ens wat oetgespoes

En wie hae vlot ein smoesje loog

Zörgde zien vrouw dat hae sterkes zoog!

 

Hae zoog ein ster, hae zoog d'r twieë

't Hiele firmament schoot vol

Allein die éin, die Venus hit

Sleep as ein roeës ónder de wol!

 

Epiloog

 

Want sterre straole euveral

Maar door de lang ieuwe haer

Velt noow en dan ein sterke neer

En haet, gekómme op dees aerd

Ziene glans verlaore in de val ...

  

Jeanne Alsters-van der Hor

56

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Tsja: geen enkele reactie gehad op de/het vijftigste Veldgewas. We gaan dus door. Even memoreren:er was al een landelijk initiatief om gedichten via de mail te versturen. Dat is het project L. Coster. Vandaag mailt LC een gedicht van Piet Paaltjens, pseudoniem van de dominee F. Haverschmidt, aan wie Ed(uard) A. Serrarens, leraar Nederlands aan het BC Roermond, een monografie wijdde. Hij - Serrarens, Saartje, Maastrichtenaar - ontbreekt in het alom geroemde Limburgs Literatuur Lexicon. Tsja.

Daarom een gedicht van iemand die daar ook niet vermeld wordt, en eigenlijk een beetje dominee is.

 

In verwachting

 

’t Is mich egaal wats te later wiers

ofs te good kins laeze of sjlech liers

ofs te achter ‘ne voelniswage geis loupe

gebakke hinnekuëtele deis verkoupe

doe maogs vuur de klas gaon sjtaon

zelfs de politiek in gaon

gans get angesj es dien ouwesj wille waere

direkteur of götte kaere

es de pesjtoer ’t dich ouch neet gieëf

en doe zelf dan buim geis zaege

ofs te noe op ‘ne fiets of ‘ne leaswage

of noeëts diene verjaordaag viers:

es te mer gelökkig wiers.

 

Colla Bemelmans

57

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Vandaag 58 jaar geleden. Opstand in Oost-Berlijn. Weten we nog? Het duurde lang voor het beter werd daar.

Vandaag protesteerde artistiek Maastricht. Niet om het beter te krijgen, nee: minder slecht.

Een eenvoudig gedicht daarom van Hubert van Caumer (H.W.J. Dohmen, 1923-1979): geloven in een nieuwe morgen. Tussen haakjes: Fugitive zal hier niet zozeer 'vluchteling' zijn, maar: voorbijgaand, vergankelijk.

 

Fugitive

 

Ich preuf

in ’t huuj en mörge

dat ins alles

voel zal zieë.

  

Ich geleuf

in inne nujje mörge.

 

Ich geleuf

in inne nujje daag.

  

Ich geleuf

in ing nuj nach.

 

Deë mörge of daag

of die nach

zal ich vrij en nuj zieë.

 

Hubert Van Caumer

(uit: Urges, 2010)

58   

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Braaf gedichter? Heurde veer vurge maondj.

Zuug ins: Colla Bemelmans euver ei kleinkiendj in de maak,

noe Toos Schoenmakers euver "ein van de sjtröbberkes die óm mich haer drejje", wie 't mailde. Oei, dit is in het Limburgs ... Moet soms.

 

jara

  

dao is ‘t

’t eerste sjtepke

 

iddere dörpel

ein trepke

 

de werreld

groot baovenal

 

veer wachte noe meis

op wat ’t muulke moele zal

 

nag sjnap ’t van kalle

neet richtig de gróndj

 

‘t vingerke

vervingk de móndj.

 

toos schoenmakers-visschers

59

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Brave gedichten mailen we - zo is gezegd. Vandaag weer een gedicht over een kleinkind. Ouders verheffen hun kroost soms tot ver boven de Olympus. Mogen oma's ook een positief gedicht schrijven? Of moet je in een kind van twee, drie jaar al het slechte zien?

Met Les Fleurs du mal (1857/1861) van Charles Baudelaire veranderde de Europese poëzie.

De Verdorven Stad werd de norm, dichters in het Limburgs kregen aangewreven dat "ze het Limburgse landschap voortdurend bejubelden", 't kepelke naeve de baek, belangrijker vonden dan de wereldproblemen.

Tja, de technisch geweldige dichter Gezelle is boven de rivieren nooit zo gewaardeerd. Hij schreef over onnozele natuur. Maar gaat het er in de poëzie niet om HOE je schrijft? Anders gezegd: schrijf je betere poëzie als je dochter verongelukt is?

U begrijpt het al: we willen meer discussie. (WK)

 

vlangerökske

 

kums dansend

euvere dörpel

in dien vlangerökske,

sjansend,

lónkend,

twinklende ouge,

zuusse mich?

wiebels

aone gewich

op míen hakkesjoon,

de haorbörsjtel

es microfoon,

waem bösse vandaag,

karen, kristel of josje?

 

wo mót det haer,

’t is pas veir,

mer wat zeen ich

dit joeksig gedoons

toch gaer.

ich veul zien plezeer

toet in mien tene

en jao

’t is heel doonbie,

kin draan reike,

aan mien sjtökske

in zien gene.

 

toos schoenmakers-visschers

60

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Twee keer geen Veldgewas verstuurd. Vroeger zag je in bladen als De Nieuwe Taalgids nog wel eens een artikel waarin een leraar Nederlands beweerde dat een woord in een oeroud gedicht anders was dan in boek zus of zo stond, aangezien hij het handschrift bestudeerd had. Hij had met een eigentijdse loep geconstateerd dat die /u/ toch wel degelijk ...

Voorbije tijd. Maar als je het wachtwoord voor Veldgewas op een bierviltje noteert ...

 

We zijn er weer. Over de braafheid (dat schijnt overigens een geduchte voetballer te zijn: Edson René Braafheid, zo zie je maar) krijgen we weinig binnen.

Interessanter is de discussie naar aanleiding van een opmerking in Veldgewas 054:

Gaat het er in de poëzie niet om HOE je schrijft?

Colla Bemelmans vindt de inhoud zeker zo belangrijk, en doet in een duidelijk gedicht in het Limburgs

mee aan een politiek debat. Verhagen, Wilders, vrouw Van der Sap: ze kunnen het allemaal lezen.

Maar daar gaat het niet om: discussieer mee. Waarover? Of literatuur in het Limburgs vooral VORM (dus hoe?) moet zijn. Bedenk daarbij: wetenschappelijke boeken en artikelen worden bij voorkeur in het Engels geschreven. Zelfs proefschriften over eigenschappen etc. van het Limburgs.

  

Ritueel sjlachte

 

Ze zègke v’r zouwe

gein hinne mieë

de kop aaf houwe

gein sjäöp

de hous doer sjnieje

ze zouwe te väöl lieje.

Vegetariërs en pertie van de dere

make ’n groeëte fout:

dat plante en dere

ouch geveul höbbe

lieët ze zoeë te zieën koud;

gónt mit hunne wage

waal nao boete

mit al die vlege en mögke

taege de roete.

Judde , vier en moslims

zint ’t ritueel ins

of mótte vier aan luuj mit hónger

noe hosties oet gaon deile?

Ach

Jezus wiert weer

ritueel gesjlach.

 

Colla Bemelmans

61

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Brave gedichten. Gedichten die bedoeld zijn voor het maatschappelijk debat. Revolutie. Maar gedichten zijn taalwerken. Bestaan uit woorden. We hebben ze in soorten.

Vandaag een gedicht van Jules Frère (1881-1935) uit Tongeren. Schreef aanvankelijk geëngageerde gedichten, tegen de armoe en onderdrukking van het volk. Kreeg deswege belangstelling voor de wereld van dat volk; las, praatte, verzamelde, en dat materiaal verscheen in drie delen Limburgse Volkskunde.

In de Eerste Wereldoorlog werd hij gedeporteerd naar Duitsland, keerde terug in de Heimat (zullen we zeggen), en hij schreef plots gedichten in het Tongers. Tussendoor maakte hij, hoewel geen Neerlandicus maar jurist, nog een paar gedichten in het

Middelnederlands. Hier komt er een, en ik heb daar meteen een Limburgse versie van gemaakt. (W.K.)

  

Ic heb myn hert verloren

 

Ic heb myn hert verloren,

Scoon Maghet, soec met mi,

Het ligt int ruyschend coren,

Die maaier is nabi ...

 

_ Ic heb het weêrgevonden,

Als Collebloemen root,

Het ligt er ongeschonden

So veilig in myn scoot.

 

_ Hoe can ic verder leven,

Ben ic myn herte kwyt? ...

_ ‘c Sal du het mYne geven,

Voor eeuwig en altyt ...

 

Jules Frère

 

.............................................................................................................................

 

Krekels in de boek

  

Ich höb mien hert verlaore,

sjoon maedje zeuk mit mich

wo dao in det klaor kaore ...

mae rap: ich heur de zich.

 

_ Ich höb ’t gevónje jóng,

wie kolleblome rood

ligk ’t noe sónger tóng

gechend in miene sjoot.

 

_ Wie mót ich wiejer laeve:

ich bön mien hertje poter.

_ ‘ch zal det van mich dich gaeve

veur ummer, wies d’n dood ‘r ...

 

(Vertaling Wim Kuipers)

62

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Het wordt interessanter. Een gedicht over dichten. Dichten = niks, vindt een man, maar hij MOET. Zo hoort het. Intrigerend zijn de 'woorden die niet bestaan', (en voor den uchtend van hun bloei vergaan, om met Kloos te spreken).

Wat zijn dat voor woorden? Woorden die over zes jaar wel bestaan? Kan dat? Bedoeld zal zijn: die niet netjes in een woordenboek staan. Er wordt een kind geboren. Bestaat dat vóór het geregistreerd staat?

Delete = de Lethe, juist: de onderaardse rivier der vergetelheid.

Maar hebben we te maken met abortus of met doodgeboren woorden?

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Dichte vind ik niks

al det geriem en gezeuk

wäörd die neet wille

of neet bestaon

ouk neet te vinde

of in lóch zien opgegaon

 

laot mich maar schufele

ik schrief d’r mich daorhaer

tiep de wäörd netjes naevenein

neet ein … nae vuuel mier

laes dan wat ik geschreve heb

douw op delete veur de zoevuulste kier

 

Jan Maas

63

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Verontrustend gedicht vandaag van John Bovendeert. We gaan niet nadenken over zijn naam en 'dien zerk', maar wat is een keëtje?

Een kaartje waarschijnlijk, maar waarom vinden we het zo heel gewone woord 'kaart' niet in het woordenboek van Heerlen, hoewel daar wel te vinden zijn de Groot-Heerlense woorden voor zeeadelaar, zeeanemoon,zeebanket, zeebenen, zeebeving, zeebreker, zeeduivel, zeegodin, zeehond, zeemijn, zeemijl - oei: die moeten alfabetischer staan, anders krijgen we zeeoorlog in de zeepolder.

Ter verduidelijking: al die zee-woorden staan in het woordenboek van Manhattan aan de Angstel, Heerlen dus.

Wie poëzie in het Limburgs wil bevorderen, is niet gebaat bij dit soort belachelijke woordenboeken.

O ja: zeepolder is dus zieëpolder. Maar wat is dat? Een zeephouder?

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

  

sjnachs

 

sjnachs ligkt 't angesj:

doe meens de has 't i gen heng

mè, deë goodvusj prietsjt dich

tussje de vingere oet

flietsjt tussje de zjweetvuchtige lakes

en haste oetintelig pakkes

bliekt 't e köadje van e keëtje

vasgeknöp aa diene ieskouwe dieke tieën

 

doe ligks sjtiefgevroare in dien zerk

ópgebaard óp d'r zulder

van de vroedvrouwesjoeël

tussje hóngerde hoeëg weckglazer

doa-in misvörminge óp sjterk water

zjweëvende

gedrochte

  

durchoarde bolle oge

die noeëts gónt sjloape

ze zient dich

blieve kieke

  

john bovendeert

64

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Vandaag gaat het OLS verder, met het kavelen. Keiharde strijd. Een vorm van paolha(o)je, zegt Karel Ruiten.

Even voor de leken: d'n Um is de Europacup van het OLS. 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Paolhaje

 

Dao kómme de sjötters al aan

man wat kaerels zès in getal

drop gerich in eder geval

waem krieg de traone waem de vaan

 

Alle Menschen werden Brüder

blawwe vlag mit gouje sterre

nag de zaenge geine bange

waem geit eerst inne buks hange

  

De buks krieg noe ’t juuste kroet

veur d’n Um heim te sjete

noe is nieks mie te delete

Umme veer of zeen veer droet

  

Karel Ruiten

65

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

André Rieu heeft de Heiligdomsvaart opgevolgd. Zo gaat dat. Heiligdomsvaart: in een lezersbrief in Dagblad De Limburger werd die traditie "pure afgoderij" genoemd. En dr. Paul van der St. had het in de NRC over Maastrichts chauvinisme.

Daar moeten we wat tegenover stellen. Een gedicht van Mientje Wever uit Boxmeer. Geen echt Limburgs, maar het schuurt ertegenaan.

Een variant van het Limburgs dus? Sommigen noemen deze variant Kleverlands: de taal die gesproken wordt in het Land van Kleef,

zoals in Bergen, Gennep, Mook.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ 

 

De rozekrans

  

Ik weet nog goed dè vroeger ien oktober

Bèj ons thuus ’t rozenhoedje wier gebid

Tège diejèn sloot ons moeke de achterdeur

Mien bruurkes en ik zaten al rond de toffel

En ons moeke die baad veur

  

Ik kende nog wel ’t rozenhoedje

Mar niemèr de littanie die ’r aachter kwam

’n Paar wèke vör hörren dood

Zei ik nog: “leer mien dè now ok is”

Ik haj pech want ’t kwaam d’r niemer van

 

Ons moeke gong op reis nor Onze Lieve Vrouw

Ik wis dè ze dè heel vroeger al haj belôfd

Op hôr sterfbed viet ze mien hand en vroeg:

“Bliefde gèj hör as ik d’r niemèr zie ok trouw

Want ge wèt nooit nie wanneer ge Ze nodig hèt”

  

Ons moeke laag mî gevouwe haande ien de kist

Tevrèje, ze was niggentig, heb ik mien trane gewist

Hör huus was lèèg en mien bleef höre rozekrans

 

Lâtst heb ik ’n buukske ôvver Maria gekocht

Tussen al de gebèje stônd wâ ik al heel lang zocht

Hardop heb ik samen mit mien kiender, ’t was oktober

’t Rozenhoedje en ok de hele littanie gebid

 

Mientje Wever

66 

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Sjanj, nag nieks van Jo Hansen gehad. D'n ierste Mister Limburg. Oet Remunj. Gans. Altied. Euveral. Wen d'r krank woor, woor Remunj krank. Zuug.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Krank

 

Door ’t Sinterklaossjträötje van miene rögkesjtrank

löp de zjweit in de midde ómleeg.

De Mert, miene kop, sjteit krangs vandaag

en de Werf van mien bein haet gein mach.

Ich bón krank, doodóngelökkig krank.

 

Jo Hansen, 1921-1984.

Uit: Veldeke, jrg. 1969.

67

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

We hebben het in het WvdW gehad over het woord sjoel: een regenbui, maar minder hevig dan een sjoor. Tegelen: sjoor = onweersbui, ook wel zware regenbui.

Toos Schoenmakers had nog een gedicht met het woord sjoel erin. Hierbij.

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

traone

 

jank mer

zaet mich de raenge,

jank mer

dien traone van gemis,

  

zeen en veul

wie daonao

hemel en zeel

wie opgeklaord is.

 

al liek de welt

dök wie verzoerd,

’t geef gèn sjoel

die eeuwig doert.

  

toos schoenmakers-visschers

68

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Tja, er werd al bijna het einde van Veldgewas vastgesteld / gehoopt. Verklaringen volgen morgen.

Vandaag - ik haal de tiende van oogstmaand net niet meer een gedicht van een nieuweling van wie we nog veel zullen horen:

Huub Brouns uit Neer.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Gesjtrandj

 

Hae lieëtj zich gaon woeë d’r as kindj kintj sjtaon

op nate naakse veut, krek oppe randj

van landj en knellendj machoriek besjtaon.

Waat haet hae nao gelök get dök gegrantj.

  

Mer den sjaof sjtandj geveul gauw ane kantj.

Zien zieël is roew en raon. Zo ze vergaon?

Zaocht zinktj hae inne zandj en mèt de bloeëte handj

greuftj tj’r zich vroet nao vreuger. Gans óntdaon

 

van sjien en glans sjöptj hae zich gracht en sjans

róndj lóchtkesjtieële oete kinjertied.

Zien hert vintj hie nao jaore get balans.

  

Pas as de noewe vloet zien druimveut bejtj,

vervluugtj vervlaoge tied. Flot sjpäörtj tj’r sjpiet,

noe deep in hem dae krangsen haan weer krejtj.

  

Huub Brouns

69

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Over een maand begint de herfst. Dus zijn we weer. Met twee tijdsgedichten. Afgelopen maandag was het Maria Hemelvaart. Wie weet zoiets nog? Karel Ruiten. Hij liet zich inspireren door de kroedwien, de wijding van de kruiden die in de kroedwès (-wösj) zitten. Aels bijvoorbeeld. Of dat de artemisia abrotanum is: we hebben het over poëzie.

 

En ik - ik las een verhaal over twee brave Brabantse mensen die zeven kinderen geadapteerd hebben, uit het beloofde land van Obama.

Een citaat: "(Die) kinderen zijn verwekt door een drugsverslaafde vader en een labiele moeder die geen geld hadden voor eten, bedden, of voorbehoedsmiddelen." Het resultaat: een gedicht in wording.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Kroedwien

 

Oze kroedwès waas ummer good

mit Esselesie, Notentak en Bievoot

veer ginge d’r duchtig taengenaan

en plochte ‘m langs waeg en baan

  

Mit eine reifel stóf en mit väöl óntzag

bie ein gebónje, get roew daoneer gelag

sprook pestoear de zaenge oet, euver

Reinvaart, Sperves en ‘t Hómmelkroet

 

En Artemisia abrotanum goof waerdigheid

taenge ónwaer en alle krankigheid

veer veuldje ós besjermp, kóste nao de zaenge

mitte kroedwès weer ei jaor d’r taenge

 

Karel Ruiten

70

..........................................................................................................

Bao nege en zich nag nieks gemaak.

Wie maedje mótte veer mit dae sjnaak

wiejer. Hauw dem in de hèk gesjpriets.

Waat zaes se, waat? Zaet det pesjtoor?

 

Klop: die kónne det baeter die gekke.

Veer noe oos laeve neet langer verrekke.

 

Dink nao broeder Analphus dink klook:

ze zitte alle voel biej ós op d’n hook.

 

Wim Kuipers 

71

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

We kregen een lang gedicht over de gedichten die tot op heden verschenen zijn in Veldgewas. Een verzuchting daaruit:

 

haaj det neet euveral

ein zelfde taal kènne zin

waas toch get mekkeliker

want kiek de wäörd

die ich ‘t leefste sjpraek

zin get aantrèkkeliker

en eder dae ze versjteit

 

Wat moeten we daarmee? Moeten we denken aan woorden als leefde, moder, maerelink? We gaan dat vragen.

Maar waar hebben we het over? Over Oos Taal – het Limburgs. Daar wordt veel onzin over geschreven – door tegenstanders, nitwits en enthousiastelingen.

Lees de fragmenten uit lange maar niet kernachtige gedichten.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Eerst een fragment uit het gedicht De Limbörgse taal van René Geurts

(1897-1977) uit Echt.

 

Welke taal zwao gemeuj

zwao genketig

zwao mörg en vol saap –

(...)

mit wäörd zwao zeut wie veese neut

en gelp wie jóng slaaj oet d’n haof ...

ein taal wie floer zwao zoach ...

 

enz. enz.

En dan komt: die kan pitse wie ein wits.

Klasse, althans dat laatste, en die drie puntjes achter de jonge sla zullen niets met het beroemde gedicht van Kopland te maken hebben.

 

Ook de allereerste stadsdichter van Roermond bleek gemotiveerd voor een gedicht over Oos Taal. We nemen (zonder toestemming, onbereikbaar) een strofe over uit het gedicht dat elders op deze site staat.

 

En dao waerdes doe oorsjpróng

de depe wortels van mien besjtaon

Waerde se gedachte en leidraod

en veurgood de kern van mien zeel

en de sjtil herinnering aan alles

Waat hie waas lang veur mich

 

Óm dich te besjrieve zou ich mien

Pen motte duipe in honing, in kruudje

Zaach en sjrtuiperig es ’t deepste merg

Van dien allerzaachste G.

72

  

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Alom wordt geklaagd over de zomer. Terecht? “De zomer is voorlopig ver te zoeken” dichtte dagblad Trouw vanmorgen.

Toos Schoenmakers denkt al aan de herfst. Gérard Vromen heeft het over een hart als vunkelhoot (laten we zeggen: aanmaakhout)

dat nauwelijks in vuur en vlam te krijgen is.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

zo sjtil, zo sjtil

dit zomers middigoer,

zich euvergaeve ane hèrfs

zo zoer en zoer.

  

Toos Schoenmakers-Visschers

 

**********

Grondj - gereurs

 

Es doof, mager hoor

krunkelt ze zich

ì baenje và leef-

lik en degelik: de

roeëj baek

 

Dreug häom

op waeg noa zieë

ee inj bis ònger Remunj

woeë ze zich sjleet

om een kapel và zandj

 

Klei en sjteen

in kruutsverbandj

bieejee gebonje

tot brögk

và trök

 

ummer opnuuj

luuch–e zich

een bruuëk a get vuuer

de vot gesjtoeëts

en vuueroeet

 

Verstandj - bis te

beklop - ‘t hart ee

vunkelhoot dat koom

good brenne wool

wiej wieejwater

 

Ee sjilderiej is

ee zjwaamhoees

in de mondj

van häom en höar

  

Gérard Vromen

73 

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Philip Jansen: hij staat (nog) niet in de Limburgse Literaire Wikipedia van Els Diederen. Moet hij maar zeggen wie hij is.

We verklaren even: monedula is de wetenschappelijke naam voor de kauw, algemeen Limburgs: ‘t däölke.

De dichter geeft nog een rijmende verklaring voor de Öcher print: die bij mich heem noch ummer neet va papeer zint.

Om lang over te filosoferen: een ‘print’ genaamd koekje is ook op internet, in een mail niet van papier.

Wo geit det haer?

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

monedula

 

e döalke is gister mit mieng erinnerónge voet gevloage

heë landde op d'r dusj wo miene kaffe sjtóng

loerde inne amelank noa rechs en noa links

negeerde 't letste hepke va miene Öcher print

en leep doe vrecheweg op mich touw

 

wie inne blits op inne ziepnate zoeëmeroavend

pikde heë mit ziene sjnavel rech

i mie hat

en noom 't letste bufke dich oet mich mit

 

zalste noa mich winke doa hoeëg i gen lóch?

 

Philip Jansen

74

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Zou de oorlog in Libië nou afgelopen zijn, of begint die nog? Oorlog. Ik heb dat woord wat gelezen de voorbije maanden. Wat is oorlog precies? Gelukkig is het een exclusief Nederlands woord, zodat de juiste betekenis niet vaststaat. Het woord ‘oorIog’ van de snelle journalisten is anders dan dat van Jan Bremmers. Hij wist wat oorlog was. Op zijn achttiende naar Duitsland gemoeten om te werken.

Lange mars door de sneeuw. Terug in Nederland was hij dienstplichtig. Naar Indië om echt te vechten. Hij schreef er een boek over.

Titel: Oorlog. Nog verkrijgbaar: LiLiLi nummer 46, uitg. TIC Maastricht.

Hieruit – laatste bladzijde! – het sonnet Oorlog.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Oorlog

 

En weer zit ich mich suf te prakkezere!

En weer dink ich trök aan miene jóngen tied,

want weer zeen d’r luuj die mich wille lere

waat oorlog is; en ze wille aan mich kwiet

 

woróm en wie det alles mót gebeure.

Sjei in Gaodsnaam oet, ich kan ’t neet heure

dao ich de gevolge neet bevatte kan.

De pries veur det doel, waem betaalt dem dan?

 

Det doel, is det genóg óm veur te sjterve

en waem maak oet waem det dan zal mótte doon?

In plaats van veur oorlog bieval te werve

kós men mesjiens baeter ins get angers doon:

 

kinne veer ós neet meer nao ein gaon veuge?

Oorlog is zó’n brevet van ónvermeuge!

 

Jan Bremmers (1926-2008)

75 

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Gisteren is – in Kirchroa – Platbook 6 gepresenteerd, Moereratsj geheten oftewel: wortelenstamp. Platbook is een reeks boekjes (nou ja: toch 64 bladzijden) met werk van dichters en schrijvers in het Limburgs. Verschijnt twee maal per jaar. Te koop in vrijwel alle boekhandels; uitgeverij TIC Maastricht, € 9,90. Doen.

Nummer 6 gaat dus over eten en drinken. Er staat werk in van meer dan dertig auteurs. We kiezen een gedicht van Leonne Cramers uit Geleen. Een zware maaltijd ...

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Mötsjlaok

 

mit e tupke van de vinger krets

de sjperges

zich de sjlaop oet de pupsje

es de zón

zich pinnetrant tösje de wölleboane paesj

zuut

kènjer

wie hödjes moos

in e kaetelke toemele

óm verkesleier

 

door de ziej ziep

veur en nao

’t naat

sjrab mien ingepaeperde blik

van de sjatmeister

dae de

in wèkglazer

ingelag

gekeverde ougs

bewaak

veuraleër

de vertroewde

sjmaak

op mien tóng

winsjelt

 

sókkerzeut

de vreeë sjmaak

van zörg, zjweit en hoeszaenge

 

Leonne Cramers

76

 

Er valt heel wat te verklaren: ga uw gang. Ik wil slechts één woord nader bekijken, en dan hebben we tevens het Waord van de Waek

(hoeveel ook al weer?): gekeverd. Dat woord zullen niet veel mensen kennen. Het staat wel in de v. Dale, maar – volgens mij dan – geheel verkeerd. De gewestelijke betekenis zou zijn: overgeven. Ik ken daarvoor wel de uitdrukking kaefke make, maar geen kaevers ...

Die kaevers staan in het oude woordenboek van Maastricht. Ze horen bij kevere, doppen van erwten en wöllebone.

Wat stond daar nu als mooie uitdrukking bij? Kevert ’t good dan hevert ’t good, met als verklaring: (ik citeer maar uit mijn hoofd – ben elders): in een jaar met veel kevers heb je een goede oogst. Lijkt me een stadsmening. Hevere is – denk ik: huipe, hopen; daar zit ‘heffen’ in, denk aan ‘verheven, verhevenheid’, een bergje, hoop – maar ik kan het mis hebben. Wie?

(w.k.)

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Eerste herfststorm raast over het land.

Die mededeling zag ik vanmorgen meteen op mijn zogeheten startpagina. Niets van gemerkt. Toch moet het hier en daar duchtig geboes hebben. En nog metener zag ik: zo is de poëzie in het Limburgs, want verreweg de meeste mensen merken er niets van, ze slapen verder ...

Maar ze boes en wejt aevegood good ... Vorige week al kregen we dit nieuw gedicht van de geheimzinnige Plilip Jansen. Bestemd voor de mensen die al een herfstdepressie hadden, grijnsde hij vals. Het gedicht, tipte hij, “verwijst op speelse wijze naar het gedicht 'Ek herhaal jou' van Ingrid Jonker.” Dat geven we er dus bij.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Solitudo

 

gewasse buim sjtónt berves i ge veld

broen blaar wiemele willieg i d'r wink

gister wie huuj

huuj wie mörge

d'r sjieëm va gries gruëmelwólke

glitsjt lies uëver de huëvele

die ummer mieë egaal zint

mich ummer mieë egaal zint

't reëgent sjtrak

of neet

't landsjap is neet wiechtig mieë

doe feëls mich oane ing of avank

 

Philip Jansen

77 

 

***********

Ek herhaal jou:

 

Ek herhaal jou

sonder begin of einde

herhaal ek jou liggaam

Die dag het ’n smal skadu

en die nag geel kruise

die landskap is sonder aansien

en die mense ’n ry kerse

terwyl ek jou herhaal

met my borste

wat die holtes van jou hand namaak

 

Het gaat dus om:

die landskap is sonder aansien

versus

't landsjap is neet wiechtig mieë

plus het einde: oane ing of avank

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Maandag verzond ik een half Waord van de Waek: gekeverd, van kevere = erwten uitdoen, of ook wöllebone. Ik kreeg daar verschillende reacties op, zo van: wij kennen dat woord ook. De bedoeling is echter die woorden te gebruiken in gedichten en verhalen in het Limburgs. Onze woordenschat moet groter.

Colla Bemelmans maakte me attent op zijn gedicht Genne babysit, uit zijn debuutbundel ... Uëver-lave ..., uit 1997. Hier komt het.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Genne babysit

 

Es de bure weg zint

nao e fieës

en ich zit

zoeëmeraovend achteróm

en huur ’t kiendje

’n oer langk

maaama maama griene

dan drumt gans Afrika

achter mien trommelvlieze mit.

Ich kieëver dan wuuërd,

mit pien, wie erte,

vaem ze aan e sjnoor bie-ein

tot e gedicht.

Mè de bure

zuëmere gein gedichte,

gelle erte oet ‘n blik,

gaeve gènne sjluuëtel aaf

en laote mich

mit de traone

van zjwart-witte kinger

allein.

 

Colla Bemelmans

78

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Wat is wetenschap, vragen we ons deze week af, als je van een bitterballetje extra al egoïstisch kunt worden. Wat is poëzie dan? Als ik gedichten (data?) in het Limburgs bekijk, dus: bezie, valt me steeds meer op dat die zo smal zijn. Anorexia in woorden. In stukken gehakt proza? Zie dit gedicht van Albert H.F. Meertens (wanneer verschijnt er een boekje waar minimaal vermeld staat wanneer hij gestorven is?),

en dan met name de laatste strofe. Ik geef weer: waardoor de nieuwe dag voor mij in elk geval mooi begint. Ik lees dat Meertens mooi kon voorlezen. Ik neem aan dat hij dit gedicht mooi voorlas.

Maar is het dan poëzie? Als Toon Hermans het alfabet begon op te zeggen, lag een deel van zijn toehoorders bij de E al (juist: IN een DEUK – poëzie?) Ik tik nog een strofe over van – ja van wie? Niet belangrijk.

 

De welt löpt

nog heller

um de tied

veur te blieve

of um zelfs bie te blieve:

nemes dae ’t lukt

lukke deet ’t noejts

 

Moet niet eens iemand met gezag roepen hoe vreselijk moeilijk het is om van in stukken gehakt proza (hakken, gehakt: ik blijf bij de slager steken – STEKEN!) volwaardige poëzie te maken?

Voor alle duidelijkheid: een gewone prozaïsche mededeling wint bij zulk hakwerk – dat zeker.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Meëlelidsje

 

Klaor

en zuver

klatert

’t lidsje

i

mieng oeëre,

dat

in alle

Herregodsvrugte

oet

’t kelke

van eng meële

kumt,

woedurch

d’r nuë daag

vur mich

jiddenfals

wir

sjun

begint.

 

Albert H.F. Meertens

uit: Aoëpe Vinster (Heerlen, 1981)

79

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Zie ik daar druppels? De hele dag op regen gewacht, vanwege de herfstgedichten. Daar krijgt u er de dagen die volgen, zomers of niet, wat van op uw (vul zelf in). De herfst inspireert dichters veel meer dan de zomer (en ook dan de lente denk ik). Ergens ergens in mijn dozen moet een halve vertaling (in het Limburgs) liggen van de Ode aan de Herfst van Keats. Season of mists and mellow fruitfulness.

Dedju, daar kun je je als man van het Limburgs op uitleven. Over veertien dagen krijgt u mijn vertaling van Oktoberdag van RRilke.

((Goed gezien: dat geeft de rilling weer)).

Een gedicht dus (weer) van Toos Schoenmakers over ...

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

mitte franse sjlaag

waert nag get zón gesjleiverd

euver ’t krumpend asterbèd

  

’t inj vanne zomer in zich?

  

de raenge langs mien vinster zeivert

… ich sjoever mich.

 

toos schoenmakers

80

  

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Het wordt langzamerhand tijd serieus te gaan discussiëren over wat hier beneden al zo lang staat: bevordering van poëzie in het Limburgs. Dus de aanhalingstekens weg. Ik ben bezig. Heel eenvoudig is dat niet. Ik krijg zeer zinnige opmerkingen. Maar daar moet over gepraat worden. Alles doorsturen heeft geen zin, vrees ik.

Ik zou andere haakjes kunnen plaatsen. Zoals (in het Limburgs) – tussen (). Want de reacties die ik kreeg over het mijn opmerking over smalle gedichten – anorexia in woorden zei ik, die vragen om veel nazorg.

Allei: ik kreeg mooie voorbeelden IN HET NEDERLANDS gemaild die HEEL smal waren. Smal heeft natuurlijk niets met Limburgse WOORDEN te maken. Maar wel met dui – de – lijk – heid? Ik probeer wat – ter plekke. (w.k.)

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Woveur sjteit

eine sjtenzige

sjtempel sjiek

(nae: Grieks

- amfitheater)

in jeder Plat-

book wie-

waal die sjtenze

van de Raod

veur wo ze

wienig veur doon

noets d’r zien wen

zoe book versjient

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Eerste dag van de herfst? Volgens de weersvoorspellers is dat vrijdag. Het is bovendien geen dag: nieks waeg, de zón unjert, gein veugel.

Tijd dus voor een somber gedicht. Zet er de tanden in: Kirchraos is niet zo moeilijk.

Morgen stuur ik dan een echt herfstgedicht.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

  

Oche 1954                            (weltmeister)

 

hofnoeng oes oesjebomde sjtroasse

sjtee oes sjtee jebikt mit bloeëse heng

va sjood ontdoa

iech wel ing tas kaffe

 

wat mansluu

hant kapotjewórpe

flikke vrauwluu noen aanee

kaffe

ing tas kaffe

jevelles

 

brennessel

róffe oes vinster oane roete

zut uur verjèsse

wat uur hei jeróffe hat

 

’t is vuurbei

’t is vuurbei

’t jiëft wurm kaffe

 

doarum plieëstert uung jedanke

tsauw mit hofnoeng

en hód uung moel

uur weëd weltmeister

dringt endliech uung tas kaffe

 

mer in der kóp ruft de tsiet

wen de tsuch aahódde

jiddere zamstieg

am hauptbahnhof

 

hat uur miene man jezieë

hat uur miene man jezieë

uur

hat uur miene man jezieë

  

hei is kaffe

richtieje hollendsje kaffe

weltmeister drinkt

en hod endliech ens de moel

 

Yoep Offermans

81 

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Hoewel de spreeuwen nog af en aan vliegen nao de krelkes van d’n heulenteer (moeten we hier niet eens over naor gaan denken?) toch een herfstgedicht – een oud, ons toegestuurd door Frits Criens. Het komt uit zijn bundel Zonne op het Noorde, uitg. TIC, Maastricht 2000.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

VERLAOT

  

Het vreugjaor kruuptj besjeie oet de gróndj

Mèt sjaemel sjäöt, de ierste naakse bleujers

De zomer volgtj mèt oetgelaote greujers

Ein fiëst van greun zoeë gelp en bloom zoeë bóntj

 

Dan bringtj de herfst mèt rotting en verval

De wintjer, de natuur verzameltj krachte

Blieftj óngedöljig op het väörjaor wachte

Väör weer te sjtraole op het zomerbal

 

Ich waer geplaogdj mèt sjrik en ónbehage

De zomer in mich kriegtj het sjtilaan kwaod

Huertj mich van óngemaak en kwäölkes klage

 

De herfst paktj van mien wintjerkleid de maot

Det ich tot miene jas van hout zal drage:

Op noewe lintje höb ich gein verlaot

 

Frits Criens

*************

Omdat het misschien een jubileumpje is (G075) doen we er nog twee senryu’s bij, van Jack Jacobs uit Aelse (Elsloo). Dat zijn speciale haiku’s. Hij tekent hierbij aan: “Waar de haiku verheven is tot zuivere natuurpoëzie, is de senryu een stuk trivialer en volkser. Inhoudelijk gaat de senryu in op de onvolkomenheden van de mens, soms met cynisme, maar zonder de menselijkheid uit het oog te verliezen.”

Ze gaan over de winter van het leven misschien.

 

neugetig jaore

die ouw vrou dao, al in häör

al lang vergaete

  

wat in het oug sjprungt

laot ich mêr zitte, die vrou

verdeent die blikke

 

Jack Jacobs

82

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Tomas Tranströmer kreeg vorige week de Nobelprijs voor de literatuur. Guus Peters vertaalde zijn prozagedicht Madrigaal. Hij maakte er versregels van. De Nederlandse vertaler van Tranströmer, J. Bernlef, liet het proza intact. We beginnen met de Zweedse tekst. Dan komt de vertaling van Guus Peters.

  

Jag ärvde en mörk skog dit jag sällan går. Men det kommer en dag när de döda och levande byter plats. Då sätter sig skogen i rörelse. Vi är inte utan hopp. De svåraste brotten förblir ouppklarade trots insats av många poliser. På samma sätt finns någonstans i våra liv en stor ouppklarad kärlek. Jag ärvde en mörk skog men idag går jag i en annan skog, den ljusa. Allt levande som sjunger slingrar viftar och kryper! Det är vår och luften är mycket stark. Jag har examen från glömskans universitet och är lika tomhänt som skjortan på tvättstrecket.

 

(Dikten Madrigal av Nobelpristagaren Tomas Tranströmer).

 

MADRIGAAL

 

Ik erfde een donker bos waarin ik zelden ga. Maar er komt een dag dat de doden en levenden van plaats wisselen. Dan zet het bos zich in beweging. Wij zijn niet zonder hoop. De zwaarste misdaden blijven onopgehelderd ondanks het inzetten van veel politie. Op dezelfde wijze bestaat er ergens in ons leven een grote onopgehelderde liefde. Ik erfde een donker bos maar vandaag loop ik in een ander bos, het lichte. Al wat leeft, zingt, slingert, wuift en kruipt! Het is lente en de lucht is scherp. Ik ben afgestudeerd aan de universiteit van het vergeten met even lege handen als het overhemd aan de lijn.

 

Uit: Het wilde plein van Tomas Tranströmer, A’dam 1992.

  

Madrigaol 

 

Ich órf ich 'nen duustre bósj, wao ich zèlje gaon.

Mer 't guf 'nen daag dat toesje gaon de laevende mèt de doaë.

Dan reurt zich 't hout. V'r zeen neet zónger houp.

't Sjlums verbraeke kump neet oet sjpiets al resjersj.

Zoa wie ós laeve örges 'n groate ónopgeklaorde leefde börg.

  

Ich órf 'nen duustre bósj, mer loup hu in d'n angere, leechte.

Al wat laef dat zènk, en wirmelt, wiek zich, krup!

't Is vreugjoar en de lóch vervöld van krach.

Ich höb 'ne graod in 't vergaete, en de henj laeg

wie 't humme aan d'n draod.

 

Oet 't Zjweeds door Guus Peters

83

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Wederom een mooie herfstdag. Maar morgen wordt het grijs – zegt men. Somber. Einde.

Philip Jansen wil ons inpeperen dat we net als de vallende bladeren sterfelijk zijn. En die Jansen (pseudoniem overigens) leeft in de diaspora. Gebruikt mede daarom woorden die in elk geval niet in het woordenboek van Heerlen staan. Heerlen?

Zijn taal lijkt helemaal Heerlens – van vroeger dan.

Enkele verklaringen. Een begen(g)kenis is – inderdaad: begrafenis, verroamd (denk aan room) is bedorven. Heusj is stil, Engels hush, en over orte zegt hij: “Etensresten, afval. Prachtig woord dat het verdient om opnieuw gebruikt te worden.

In dit gedicht krijgt het nieuwe lading: de resten van de mensen die we ooit waren.”

Ik (W.K) permitteer me het stukje over orte uit mijn nieuwe boek Waat zaes se?

(verschijnt waarschijnlijk volgende maand) bij te voegen als nieuw Waord van de Waek (lees daar). 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Orte

 

Dieng begenkenis

is óch die van ós,

sjrankel luuj,

heusj i gen benk

 

vier zint de orte

van de miensje

die v'r oeëts woare,

d'r kop mui,

't hat verroamd

 

doe has de letste

maar durchsjtange

de letste pieng geveuld

 

ózze sjieëm weëd

langer en langer -

nieks mieë te wunsje,

nieks mieë te winne

sjwiegenteëre sjtont v’r

vuur 't bareer en

granke noa 't ing

 

dieng begenkenis

is óch die van ós,

sjrankel luuj,

heusj i gen benk

 

Philip Jansen

84

  

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Weer niet zo’n makkelijk gedicht. Is poëzie dan zo moeilijk?

Nee hoor: zie het volgende gedicht.

 

In Venray is zaterdag een vrouw

van 81 aangehouden

op verdenking van winkeldiefstal.

De vrouw had in een winkel een

krant in haar tas gestopt. Die had ze

niet afgerekend. Het personeel van de winkel bel-

de de politie, waarop de vrouw

meegenomen is naar het bureau.

  

Anoniem (21e eeuw). Geplukt van de website van L1.

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

MEDEDELINGEN.

  

Ondanks het mooie weer groeide er weinig Veldgewas, zo leek het deze week wel. Dat is schijn, want het ontbreekt Veldgewas gewoonweg aan werklieden. Ook technisch gesproken gaat er wel wat mis. Veldgewas zou zich daarom graag aansluiten bij een werktuigencoöperatie. Een zo’n coöperatie, het Letterkundig Centrum Limburg, laat morgen een lezing houden door prof. dr. Marita Mathijsen uit Amsterdam/Belfeld. Die gaat over: De Limburger als Ander. Ik kan niet nalaten wat uit het begin te citeren. Ze heeft het over de Limburgse TAAL, “een zelfstandige en volwaardige, aan het Duits en Nederlands verwante taal. Het is geen afgeleide taal, zoals een dialect. Het heeft een eigen woordenschat, eigen zinsbouw en woordvolgorde, eigen spelling en vooral een eigen klankpatroon dat veel rijker is dan dat van het Nederlands.”

Dat moest maar eens officieel gezegd worden.

 

We brengen vandaag een gedicht van een nieuweling, Marianne Wulms–Hovens. Ze mailt dat ze (nu) schrijft over “vreugde en deep ingriepend verdreet”, (en die) “heure bie 't laeve.”

  

Terminaal

 

‘t Inj vreug zoväöl laevesmood

Aad, vief en dan inins de pineut

Sjnakkend nao aom dae naoleut

Gevange in eige lief hallef dood

 

De daag noe: gebónje aan hoes

- de tol van sjravele en sjoefte?

Eine miens haet ánger behoefte

Wil zichzelf blieve in ein thoes

 

Veurbie is ’t vanzellef geweune

Elke daag lette op taal van ’t lief

Toekoms ónzeker, verleje blief

In zeuke en vinje nao de sjteune

 

Marianne Wulms – Hovens

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Verder het laatste lied van de groep Weerwaas, zo zegt Paul Weelen althans. Tien dagen geleden preludeerde hij hier al op, in D’r appel, die appelmoes wordt. Veldgewas is er voor poëzie in Oos Taal, maar daar horen veel liedjes bij.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Margarieta

  

Iech wees ’t klinkt ónnuezel

Mar iech han dansles óch jehat

Lieret wie iech waltse moeët

Va ee tswai drei in takt

Óch d’r tango en d’r cha cha cha

Dem maachet iech ee wónger, wail iech ieëwieg sjtief bee han

Mar d’r samba dong iech levver wie de res

Dan koam ’t leëve oes miech Dat vong iech ee fes

Mit mie margarieta

Mit mie margarieta

 

’t Joof doa zoeëvöal meëdjer

dat iech a nee sjtuk danse moeët

’t Joof nit ing kling paus

woa in iech effe raeste koeët.

Óp inne oavend sjtong ’t Margarieta doa

En vroaget of iech samba wool en iech zaat kreftieg joa

’t Doeret janit lang vuurdat ’t leëve oes miech koam

den samba mit dat meëdje dat jieëft miech oam

Mit ’t Margarieta

Mit mie Margarieta

 

Margarieta meëdje zouwe vier d’r samba nog ins doeë

Mit diech bejint ’t leëve óch al weëd mie köpje roeë.

Doe has ’t in diech zitse iech wees óch nit wat ’t is

Mar waal dat-s doe ’t meëdje van miech sambadreume bis

Noe los dieng bee ins sjwingele en samba nog ing kier

En went ’t aafjelofe is dan samba iech wieër

Mit mie Margarieta

Mit mie Margarieta

 

Paul Weelen

beluister dit lied op: www.paulweelen.nl.

85

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Ouder gedicht gevonden (’85). Niet aan Mauro gedacht, en daarom verstuur ik het maar.

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

  

eine miens gries

 

allein in ’t veldj

nieks biej zich

gein sjoefel sjöp

of wanjelsjtek

  

reurt zich neet

duit nieks went

geer nieks doot

waat mót ich

sjtaon laote

wies duuster

häöm door?

 

wim kuipers

86

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Verschillende radioprogramma’s brengen af toe een actueel gedicht. Een gesproken cartoon zullen we zeggen.

Jan Maas (Melick, Venlo) vervult deze dienstbaarheid bij Veldgewas.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Gruuëts

  

Weej kinne gruuëts zien

gruuëts maar wao-op

op ós wette en ós regels

die stónde weer veurop

 

de strop woort lanksaam

aangetrókke

’t rech kreeg ziene loup

weej vaegde alle minselikheid

beej ’t graove voel

op einen houp

 

eine jóng

door zien mam vergaeve

in ós land werm opgegreujd

gein derde kans

woort um gegaeve

 

wie dökker in ós wettelendje

breide weej van alles aanein

veur ei bietje leefde aevel

zien weej vuuels te klein

  

dae kwante knöl

kint noow ver(t)rekke

zien (pleeg)elders

veur schut gezat

  

ein pertie gewónne

maar ouk verlaore

hadde weej maar mier

Mauro’s in ós land gehad

 

Jan Maas

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Zeker zo actueel: Toos Schoenmakers stuurde enkele herfstgedichten. Vandaag alvast eentje, over bijna vergeten herfstbloemen: asters. Zoiets horen ze niet meer op de middelbare school (maar moet dat?): Weer gaat het vege licht der asters bloeien ... (Karel van de Woestijne).

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

vaze vol asters

 

verdrejde naojaorswindj

hawt dich gedeis nag effe,

doe leets mich weer

te laat beseffe:

 

ich höb vanne roos

te winnig gezeen,

ging veur de viole

neet genóg door de kneen,

 

vaze vól asters

wil ich nag plökke,

windj – zoere windj

probeer dich get te drökke.

 

de vreuge duuster

waog mich zjwaor oppe rök,

enne lange aovend

sjniedert nieks meer trök.

 

bie alle inj

blief det pienlik beseffe

’t waar te kort,

’t waar toch mer effe.

 

toos schoenmaekers

87

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Nog gauw een herfstgedicht voor het winter wordt, mailde Maria Scheres. Dat doen we. Ze stuurde een vertaling mee. Let op de beide laatste regels.

Toos Schoenmaekers wil de zon nog een maandje houden. We zullen zien.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

oktoberzón ziep

in gouwe glorie vanne buim,

sjtriek nag neet de vaan,

mer reik ós zjwiegend

pure riekdom aan.

 

toos

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Vuur ’t gevruur

 

Gesókkerde sjpênnedräöj sjmeelte

tösje de duün van de mèijdoën

gesjtriépde pierelkes kleure ’t palêt van Van Gogh

riep lik vuur ’t opräope

èikhuünsjes op de trampolien

en oonder m’n veuj

riépe jong sjuütsjes

vuur ’t gevruur.

 

Maria Scheres

88

*****************

 

Voor het gaat vriezen

 

Gesuikerde spinnendraden smelten

tussen de doornen van de meidoorn

gestreepte pareltjes kleuren het palet van Van Gogh

rijp ligt voor het oprapen

eekhoorntjes op de trampoline

en onder m’n voeten

rijpen jonge scheutjes

nog voordat het vriest.

 

(Vertaald uit het Gronsvelds)

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Tja, het zal nu niet meer tegen te houden zijn. Maar laten we het niet over die bladeren hebben. Rilke heeft dat vallen zo weergaloos beschreven, dat moeten we niet over willen doen.

Huub Brouns kijkt liever naar zijn eigen herfst.

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Naojaor

 

As hie de zomer zaocht geit sjtupetrèkke

en as de daag zich neige nao de nacht,

gaon ich mich gauw verzuide, woeë de kracht

van de zón die werm weelj weer oet zal rèkke.

 

Naog inkel waeke laot ich óngerdèkke

door sjtraole van die baovenaerdse macht,

zoeédet ich in mien dónkelbroenste vacht

d’n hèrfst in Lieégerlandj kan gaon betrèkke.

 

Mer mienen eige hèrfst dae kloeét ich neet.

Dae leet ’t naojaor leefst mien naodaag make

en klètj - wied väör de wintjer - mich al aod.

 

Kiek miene kop. Dae tuintj markante sjleet.

De knäök gaon knaoterendj en knagendj krake

en miene sjuunse sjeem uigtj iezig kaod.

 

Huub Brouns

89

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Elf-elf-elf. Knaokehel op det vel, klonk het anderhalf uur geleden al. Mooie regel. Prachtig woord, dat knaokehel, en helemaal Oos Taal. Nou maakt één regel nog geen goed gedicht of lied,

beleerde Ben van Melick me na mijn eerste enthousiasme over vastelaovesleedjes. Vastelaovendj: nog ver weg. Hollanders verbinden dat met keel: boerenkielen, denken ze (de keel ... ), en gejoel uit vele kelen die daarna gesmeerd dienen te worden.

Tijd daarom voor een van de keelgedichten van G. Rapaille oftewel carnavalist Ger Bertholet.

Keel? Ze worden misschien uitgegeven in een zo’n doosje met keelpilletjes, laat hij weten.

We moeten op zo’n dag als vandaag niet alles willen weten.

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

  

Zie brach…

 

Zie brach mich

ein doës vol druime

 

Kling klink klinkend

klank klaor kleurend

brook häöre waallustige reveer

in miene duesjtige mond

 

mit ut zout nog

op mien luppe

veulde m i e n oëre al

de iezige kóms

van ein joenkende sjtilte

 

Mien sökke moodverlaore naat

mien hart brook in waterland

m i e n wuerd zonger echo

vele oet miene klappermond

 

Mien ziël vloog kaekend in de loch

en teikende dao ingelkes

mit sjniejende vluegelkes

 

D’r hiëmel leet zien teng ziën

 

Wies dich mich

die doës vol druime

brachs

 

© 2011 Kaelgedichte G.Rapaille

90

 

ooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo

We hadden het over Hollanders. Komt daar niet die regel mien hart brook in waterland vandaan?

Maar hoe merkwaardig: hartje zomer stuurde Maria Scheres enkele ZINNIGE OONZINNE, zoals ze die kleine gedichtjes noemde. En daar vonden we die broek eveneens. Hier komt ze:

ooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo 

  

Es iech oonder Mögke-Bölte

- vlak bij ’t Jeukemeer -

land

moot de vogel dee steit te spotte

zoe lache

tot z’n Brook in water land.

 

***********

(((((((((((Vragen over het allerlaatste woord: land of landt, graag naar de streektaal-functionaris.)))))))))))

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Veldgewas – zo staat hier beneden – pretendeert een werkgroep te zijn voor poëzie. Het begrip werkgroep lijkt vaag. Misschien moet meegewerkt worden aan een geschiedenis van de poëzie in het Limburgs. Literatuur in het Limburgs.

Of nog breder: Limburgse literatuur, wat dat dan ook moge zijn. Maar laat wat gebeuren. Ik heb mede uit balorigheid begin dit jaar mij het boek Geschiedenis van de Drentse literatuur, 1816-1956 gegolje. Auteur is Henk Nijkeuter, en als je die naam noemt in relatie tot dat boek ... verzin zelf. Dat boek telt wel welgeteld 848 pagina’s. Had Limburg zo’n boek, dan zou daar zeer waarschijnlijk Pierre Essers in vermeld staan. Een bescheiden man. Hij is vorige week gestorven. Zijn bidprentje meldt: Pierre werd op 10 juli 1917 in Kerkrade geboren en overleed op 7 november 2011 te Kerkrade.

Hij heeft twee dichtbundels gepubliceerd.

Uit beide bundels brengen we een gedicht.

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Oet: Tusje daag en dauw

  

Doa zits ich noen

zoeë jans alling

en waad…

Oes tsiet verdrief

tsel iech de sjting

rij noa rij

mar krien jee ing,

den d’r baanhof

is zoeë wied en jroeës

en iech zits doa

zoeë jans alling!

 

Iech veul en dink

jraat wie e kink,

dat jet pasere

en verendere jeet

mar zien nog

nit ’t ongersjeed.

Doch ee deel

wees iech zicher

dat hofnoeng

altsiet leëve deet…

 

Mar in miech is

e sjterk jeveul…

Dat, wat dan óch

noen kòmme jeet,

dat iech sjton

doavuur jereed…,

wail träu en leefde

alles sjaffe deet!

  

 

Oet: e sjtröas-je um

 

Moeziekklanke

Oes ’t innerlieje van

d’r miensj jeboare,

mit vöal jeveul jesjpild

weëde noeëte, klanke,

jeet leëve herlieje moezziek.

 

D’r miensj hat moezziek jeer

ze is e sjtuksje van zie leëve,

ze bringt ‘m vräud,

ze jieëft ‘m vrid,

ze sjenkt ‘m vrundsjaf

woa jing wöad mieë helpe.

 

Zoeë sjmeit de moezziek

inne sjterke band

va miensjelieg jeluk

op dis eëd

tusje alle lü

va ras, kluur of sjtand

  

Vuur zoeë vöal sjuns

um zoeë vöal jóds

dank, vöalmoals dank

doe sjtad, va jode klank!

  

Pierre Essers (1917-2011)

91

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Er werd hevig gekrabd vanmorgen, maar wie heeft nog een fornuis met gleujende ring? En mijnwerkers, waar zijn die helemaal?

Jack Jacobs heeft dat recente verleden prachtig opgeroepen. Een kleine toelichting. Zijn vader kwam uit Swalmen.

In het woordenboek van die plaats staat het woord hees. Betekenis: knieholte (bij mensen), hielstuk van een varken.

Het gloednieuwe woordenboek van Thorn meldt: in ertesop huuertj ein hieëske ... Veel te ingewikkelde spelling, maar altijd nog beter dan wat Jack in zijn vertaling van dit sonnet moest schrijven: erwtensoep met ballen wordt gedeeld.

Het wordt geen Waord v/d Waek, dus die ballen ...

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Óm de taofel

 

’t vinsterglaas sjmuljt, water druupt

nao ónger op waeg nao houte

gleuve en ’t laet lang sjpaore nao

verreujt gevreur van boete

 

de gemeujigheid versjtik zich in

de wermde van de keuke en op de

gleujende ring van ’t vuur zungt

de fluitkaetel, klein gelök óm ’t griepe

 

de familie zèt zich óm de taofel

ertesop mit heeskes wurt gedeild

en de pannekeuk dik gesókkerd

 

graot fees veur de mage, de mam zuut

bliej wie häör kènjer zich sjtille en

pap zich sjterkt veur de nuuj sjich

 

Jack Jacobs

92

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

We zouden eigenlijk wel wat prozagedichten willen hebben.

Mooi – maar wat zijn dat precies? Wat is het verschil met een gewoon gedicht, en wat is gewoon? Heeft een prozagedicht misschien geen echte regellengte, zodat je niet van zogeheten enjambementen kunt spreken?

In aflevering 83 staat een prozagedicht van Nobelprijswinnaar Thomas Tranströmer. Zijn Nederlandse vertaler, J. Bernlef,

liet het duidelijk als een stukje proza afdrukken.

Guus Peters vertaalde het Zweedse origineel als gedicht. Waarom? Hij had het op internet Tranströmer zelf horen voordragen. Twintig maal beluisterd, “en het leek me een gewoon gedicht”, verklaarde Peters.

Ik vond een gedicht van mezelf waar ik prozagedicht? bij genoteerd had. Het heeft geen strofen en evenmin een ritmische regellengte, maar proza kan het ook niet genoemd worden. Ik ben benieuwd.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Weite

 

Det God leefde zien zól zaet de man naeve mich

in de riej die pater L. begrave geit – höbbe ze

dich det nao de kreeg nag biejgebrach? Gank,

det dörfde geine mie nao die twie aorloge. Veer

heurde allein euver eine God dae alles wós,

d’n almachtige zoegezag, mit ein Alweitende A.

A – Begin van Alles, en Alles Altied. En daoveur,

zaet hae, zuus doe hiej luuj ónger de veertig?

’t Wille weite, det höbbe wichter neet mitgekrege.

Daoveur gluif geine mie. En haop? Haop op waat

ze neet kónne weite zeker, sjei mich meug.

Ze höbbe waal de leefde, mein ich trök te mótte

toeke. Kien, mae de leefde van ein op ein. En wiejer?

 

Wim Kuipers

93

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Een hele week zonder gedicht van Veldgewas: dat kan natuurlijk niet. De wereld gaat gewoon verder. Staatssecretaris Bl. wordt aangeklaagd dat hij de HH Jagers de zeldzaamste dieren af laat knallen. Guus Kitzen ziet dat somber in. Als toegift een paar haiku´s van Godelieve van Gemen.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Ómlègke

 

Oetgelaote

sjnuffelt de brak

mit geklöppelde jaagbreurs

nao sjpaore van eine

zich neet boezjerende haas

 

Poef-paaf

verknalt de jaeger

zien ras

in `t laegter

en sjut `m

nao de ieëwige jaagveljer

 

Dat `t

de lèste waor

dao-aan

haw dae sjötspatroan

neet gedach

noe hink zie gewaer

in `t mezejum van de jach.

 

Guus Kitzen

 

ooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo

 

nag laef oze bós

wies de biele um griepe

de zón liek iewig

 

gein zeve haikes

make boerekoëlsjtamp klaor

de kaetel op 't veur

 

veur Fielix

 

de zón sjient wermend

ouch de Jupiter besjteit

zaoch lach de Venus

 

Godelieve van Gemen

94

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Een beetje aardrijkskunde is nodig om te begrijpen welk Brögke hier bedoeld wordt. Dat blijkt uit de aanduiding Sjwalmpaort. Het is dus Brüggen; oostelijk van Swalmen euver de päöl. Overigens heet Swalmen ter plaatse plus in wijde omgeving Zjwame.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Veur Robert Gernhardt († 2006)

 

Daegske Brögke

 

dao bie dae kesjtaeltaore geit

e gans vouk van dao en euveral

en legkt ouge in ein vraemde historie

kumt eine geplaogde dichter taege

 

kiek wie leeflik sjlingert hiej die

baek aan die aw meule veurbie

de sjtruiming jeugt de sjoepe op

roesjt vort, veurbie de Sjwalmpaort

 

wie gemeujig legke die maedjes

zich dao mit häör sjpierwitte batse in

’t graas neer en heur toch wie ze

klasjenere zeet ze de tied de tied laote

 

eine dichter löpt veurbie en völt

zien ouge en hart mit dees idylle

de sjoonheid sjlikt gein verwaer

en euverwunt ummer jeder gemood

 

Jack Jacobs

95 

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Uit een mailbericht van dagblad De Pers van vandaag: “Leerlingen zouden hun leraar of lerares niet meer met je of jij moeten aanspreken. De PVV zal bij de bespreking van de onderwijsbegroting in de Tweede Kamer een 'zeg-maar-meneer-Jansen-motie' indienen. Wat moeten we met die Jansens? Waarom hebben we in Limburg geen achternamen als Sjangen of Sjengsen? En onze Philip Jansen weigert de pers/ Veldgewas te woord te staan onder zijn hoogstpersoonlijke naam ... Mede daarom vroeg een Veldgewasser zich af of die meneer misschien gedichten van voor WO I instuurt, van een onbekende dichter. Dat zou kunnen blijken uit de ‘oeroude woorden’ die hij gebruikt.

Even een opmerking: wat zijn oeroude woorden? Bijvoorbeeld: God, boom, vrouw? Wie er een appel bij wil doen: prima.

 

En inderdaad: het nieuwe gedicht van Philip Jansen bevat woorden waarvan ook de huidige Heerleners zullen zeggen: wat? In het woordenboek van het Heerlens van 1884 staat: wiesjele = fluisteren, in het zogeheten hedendaagse woordenboek niet. Ook andere nu vreemdere woorden staan in dat negentiende-eeuwse woordenboek, zoals: zich sjtroeve. De verklaring is geweldig: den staart opzetten als een pauw of kalkoen. Maar wat betekent dat? Het lemma vervolgt: zich verzetten, tegenstribbelen. Vervolgens euëf, ja det zien aofte. Woordenboek H. 1884: ooft, gebakken appelen op de vla. Ach, het was een dominee uit Holland die dat woordenboek samenstelde. Echter: euëf vore = vleien; het woordenboek van Valkenburg meent: euve = vleien, benevens als synoniem het fraaie woord flikflooien.

Dat giepe staat voor verlangen, gecherig kijken naar wat je hebben wil, dat mogen we langzamerhand bekend veronderstellen.

   

Wiesjelwöad

 

Wil blómme bluie i mie hat

dat zungelt va vruid

seër doe mich bereurdes

mit sjtil gewiesjelde wöad

 

wie kós ich mich sjtroeve?

  

doe voordes mich euëf

en vuldes mieng gedanke

mit gelukzieëlig giepe

noa nui kluëre en anger leech

 

Philip Jansen

96

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Sinterklaas bestaat. Zie eens dit gedicht: een complete verrassing. Voor wie niet alle Veldgewassen leest / heeft: gisteren stond in het Waord v/d Waek een taalgrap: de krotte (bieten) van Roumesjang = grotten van Remouchamps.

Guus Peters stuurde onmiddellijk een gedicht, dat ons meeneemt diep die onderaardse wereld in. Diep? Gaat het niet over een bietenveld?

Bij het Waord hoorde een foto van het graf van de vermoedelijke Roumesjang, Jean Roumen uit Haelen. Soms ontbrak de graffoto bij het bericht.

En we gaan naar de honderd ...

oooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo

  

Veur W.K.

 

Inne krotte van Roumesjang

zeen de hunj van leim gekómme.

Ze aome de kaw vanne mörge

en joenke nao 't sjtreuë vanne nach.

 

Inne krotte van Roumesjang

is 'ne sjeldaot van drek gevónje.

'r Wós ga'nimmeë vanne mam,

die pès Kaesjmès haw gewach.

 

Inne krotte van Roumesjang

krunkelt e zilvere vlaot van kristal.

Droet drunk 't Goes pès 't insjleup

op 't kaolzjwarte sjtreuë vanne nach.

 

Guus Peters

97

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Nummer 99. Maar weer eens een prozagedicht? Stop: wat is dat precies? Daar moeten we eens over gaan praten, maar wel op een site.

De naam prozagedicht zegt niet veel. Proza dat voor het eind van de regel ophoudt, is nog geen gedicht. En een kort stukje proza kan een verhaaltje zijn, zoals de ZKV’s, Zeer Korte Verhalen, van de bedenker ervan A.L. Snijders.

Daarnaast zijn er korte stukjes die een poëtische impressie mogen heten.

Zoiets stuurde Guus Peters in. Maar deze impressie bevat wel verhalende elementen. Bovendien passen de regels zich aan het beeldscherm aan ... Een kleine toelichting: wier is een vorm van zien, zeen (werkwoord ‘zijn’),

en betekent zoveel als: ‘als was’, of ‘zou zijn’. Limburgs is niet makkelijk.

 

Ook Pierre Schnackers stuurde een prozagedicht, althans: zo wil hij dat betitelen. Een andere aanduiding voor prozagedicht is: ongebonden vers. Dat is hier zeker het geval: geen rijm etc. Maar dat geldt voor heel wat gedichten,

die daarom nog geen prozagedicht zijn. Schnackers tekent bij zijn vers (toch maar – wie praat verder?) aan dat eine sjtieger een opzichter is, en als een mijnwerker buiten de koelpoort verongelukte, was dat geen bedrijfsongeval, dus geen verdere verplichtingen voor de koel.

 

Ei sjtökske (prozagedich)

 

Kóm dan ei sjtökske mit en zuug 't zelf. De sjtraote zeen wie sjtraote. Nieks waat lik, sjteit, bewaeg, is angesj wie angesj. Vanne ginkgoboum haet d'n herfswèndj de neut aafgesjöd, en noe ruuk ‘t of wier ‘ne zuvere luier hie fellig. Vanne tweëhoezige boum ruuk me de vruikes aljaores óm dizzen tied (saer ’t mesozoïcum weit Wiki-iche). De Japanse tempelboum, womit al Goethe in ziene zank jóng vrólje sjarmeerde.‘n Vruike vanne Ginkgo biloba veur ‘t hoes, en mitte naas kómp g’r noats oete kiendjes!

 

De sjtraot zuut zjwart van ’t naat, mae d’n aovendval dèk ’t nej toe, of broekde ‘t geine te weite. De lantaere gaon aan en werpe ’ne glummende krènk oppe sjaemde veur hun veu. De lèste buurman veug langs inne wage óm heim aan d'n dösj zich te sjtrieke. Achter häöm dreksbakgeroesj en paaf! de port vanne graasj.

 

De sjtraot is laeg noe, sjtil op ‘r eige. Wied baove de hoezer maak d’n telecom-mas ’t gans loestig; pitsj nej de leechskes noe aan dan weer oet.

 

Dan heur ich van wieds ’t zènge. De sjtum van mien jeug, al zeen de weurd angesj:

Vandaag is Sintemerte, mörge Sintekrökke, kómme de gow herte, hawwe zoa gaer ei sjtökske…

Wie gaer, jao, wie gaere… van ’t al te bekènd ónbekènde. Van’t vreugere noe väöls te laat.

 

Guus Peters

98

---------------------------------------------------

 

Heë 

 

heë wool foesballe en moezik maache

evvel e woar d’r öadste heem wool jeër

wiër liëre mè moët de koel i wool op

dinknivoo jrave evvel moët koale

maache duks dong d’r houwer zieng

ziël kraache loos d’r sjtiëger ze

sjtiëgere of kromp ze inee wint’ne

sjervende jròf boesse de poats

jeweerkt woeët bei d’r sjloes van de

koele is ooch heë aafjedankt

  

umsjoëling loos ‘m anger weerk doë

durch zienge jong woar’e joa fleute

op de foesbalwei bei-schoëling braat ‘m

bei d’r vakbond en d’r jemingderoad

maachet ‘m wethouwer leider woar e

durch sjtub-long tse jonk oad

zienge doëdebrif meldet madaljes zie

jezich e blauw lidtsege

 

Pierre Schnackers

99

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Nummer honderd. Althans: wanneer we goed geteld hebben. Hoeveel gedichten er inmiddels verstuurd zijn, is niet geteld: Veldgewas ligt momenteel goed in de markt, maar niet op de weegschaal. Wie vuurwerk verwacht had bij nummer honderd, ach.

Philip J. attendeerde ons op Heerlener René Toonen, die begin dit jaar overleden zou zijn. En wanneer? Uitgerekend op Gedichtendag, de dag dat Veldgewas van start ging, dus 27 januari 2011. Daarom een gedicht van hem dat eerder in Veldeke gestaan heeft.

 

D’r vreëme

 

En wens te küems, ‘t weëd duuster en al sjpieë -

die op d’r heemweg wüesj te las en hinger -

en wens te einfach wüesj en werm wie klieë,

versjtungs te ‘t kroeënekrane van de kinger?

 

Versjtungs te went heej groeët d’r mond geet sjiene

en ‘t leech zich lupt wie leëve te versjwende,

wie inne sjtil zit vuur zich oet te griene,

d’r ang’re fleutend wandelt durch de bende?

 

En wie me sjwiegend ‘t gedinke weëd

van al wat wied en wat vergange is,

noch eemoal welt oet wolke en oet eëd

en wie ich zing wens doe mar beej mich bis?

 

René Toonen, 1915-2011

(uit: Veldeke, 28e jaargang, nummer 157, februari 1954)

-------------------------------------------------------------

Nog wat meer Toonen. In zijn doodsbericht stond:

 

En achter alles, al die joare,

dreef wie ‘ne ingel in ‘t sjwat

e heemwieë wied en onbesjwoare,

e heemwieë... God... noa dit? noa wat?

 

In ‘t mörgeleech d’r hof doa loog

d’r hónk sjpróng kwis’plend oet ‘t sjtröëtje,

en wie he sjtilkes oapedoog

kniersjde wie vreuger wer ‘t pöëtje

 

Dit is, meldt Philip J., een fragment uit De heemkier van d’r verloare zoeën, verschenen in1953 in Veldeke, en opgedragen aan kunstenaar Edmond Bellefroid (1893-1971).

100

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Jawel: nummer 101. En we gaan door. Laten we nog eens beginnen bij het begin, zo ongeveer begint de taalparel (wat een armoedig woord eigenlijk) Under Milk Wood van Dylan Thomas. Ik (W.K.) ben begonnen (ooit, wanneer?) aan een vertaling; natuurlijk in Oos Taal, voor wie wil: mijn Limburgs. Ik weet niet in welke doos mijn eerste zeven, acht pagina’s zitten.

 

Het begin: ik meende Veldgewas te moeten beginnen met een gedicht van mij. En dus ... 101, inderdaad. In een geopende doos vond ik een gedicht dat waarschijnlijk uit de vorige eeuw stamt.

Woensdag verschijnt het nieuwe jaarboek van Veldeke. Daarin staat een interview met mij, en een soort verklaring

(verzuchting, verontschuldiging) waarom ik in de voorbije jaren, zeg maar: deze eeuw, zo weinig geschreven heb. Wie weet verklaart de laatste regel van onderstaand gedicht wat.

 

Sjpakenke

 

Gooddoons dets doe mit moogs doon

neet wie aangesjtaoke paere

trökgelag biej wäörd vól zjwaere

ónger sjtaof, nae: ónger hóngerd

pötjes glazer Boymenkes boer

en sjoesterman, op dórs gegaamp

 

Veldfles de naam, sjpakenke doe

woveur det waord neet ónger glaas

de maote oetgemaete

gries bloom op Dali’s dösj vergaete –

 

vergaete dich de lepse kóffie in de voor

kaod op 't sjteulke van d'n opperman

gezat mit buismans leefde van häör

die hae drei mokkels later in 't water

 

Wim Kuipers

101

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

"Naeve `t Beegs höb ich in dit gedichske ènkele nuuj Limburgse weurd oet de kèrzet (Wegwijs) gebroek." Dat mailde Guus Kitzen. Voor de buitenlandse lezers en andere vreemdelingen: de Limburgse kranten hebben hun lezers gevraagd naar nieuwe Limburgse woorden. Rubriek Wegwijs, subrubriek Waat zaes se? Vaak zal het dan gaan om woorden voor nieuwigheden. Zo suggereerde de redactie woorden te verzinnen voor de ecoducten over de A2 bij Bunde, en voor de fly-over bij Kerensheide, die de A2 en de A 76 nader aan elkaar knoopt. Knoopt? Breit misschien? We zullen zien.

In elk geval: voor dat ding werd de benaming poekelwaeg ingestuurd. Een woord – de dichter heeft dat goed gezien – dat voor elke bult van de Gold Race gebruikt kan worden.

Het laatste woord van de eerste strofe stamt ook uit die laten we zeggen wedstrijd, dus sjnoetsebook. Even nadenken ... Juist: Facebook. Moet het laatste woord nu nog verklaard worden? Dat je nog even kunt ... taffele

met je sjravelkerke? O ja: de foetelfits is wel zeven maal ingestuurd. Een vervoermiddel voor als het sjravelkerke nog net niet nodig is: de elektrische fiets.

 

Wae wèt

 

Of se neet

taenge daen doon

op de knóbbelplank

tèks deis tippe

óm dat mit angere te deile

in `t sjnoetsebook

 

Of se neet

oppendoer

dich geis sjpichte

op eine foetelfits

óm lies

pókkelwaeg

te kènne bendige

 

Of se neet

in `t jaor toebak

bie eine

ganse godlensjigen daag

hartsjtikke blie bès

das se

nog effe kèns taffele

mit`t sjravelkerke

  

Guus Kitzen

102

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Een wandelgedicht: wat is dat nou weer? Nou ja: er staat er eentje, en wel al twintig jaar, op de zogeheten keermuur langs de Schelde in Antwerpen. Je moet langs de muur wandelen om het gedicht helemaal te kunnen lezen. Dat is wat anders dan een gedichtenwandeling, want dan wandel je langs een soms lange reeks gedichten. Ik kan me een tussen-de-middag herinneren met Leo Herberghs, midden jaren tachtig van de vorige eeuw. Hij meesmuilde wat over

Limburg als het vaderlandse Italië of Toscane, en stelde voor een poëziepad te maken om het zompige Nederland aangenaam cultureel te verlaten. Hij zou het gedeelte van Gronsveld naar Mesch (meen ik) verzorgen. Er moest in elk geval water bij zijn. Ach ja.

 

Deze week wandelde ik in de Ardennen. Ik meende af en toe een stem te horen die zei: Sjrief noe weer get. En even later: Sjriefs doe nag? Juist: we moeten voornemens maken – dag 350 al. Boem: ik ga beginnen aan een wandelgedicht wat dat ook moge betekenen; laat me gaan inspireren van de noordelijkste stad van het zuiden, Nijmegen dus, al valt dat zwaar tegen, naar Maastricht, Mesch, we zien wel.

Hier komen de eerste regels.

 

Raengel liek wied te voel veur op te sjtaon

gezjwieges det d’r wie zich heurt modes

in gedichter zaet waat woveur en wiejer ami

amai sjtamelwäörd of ze zich sjtete taenge

Oos Taal d’n twiede regel al begós sjeif

te loupe, loupe feddere keddere taffele

sjravele traeje (zie Troje) vaege zich reppele

sjprok kreeg ein sjtang in de sjtevel

draod in de sjträöts - neet bang

bang höb ich ze gezeen verbaoje

klump, huips en berg wie de doodsköp

van Timoer Lenk en ze lepe lepe de 40

(lepe Loupe 0.1 vergrootglas 0.2 knoest in hout

03. onvolmaakte edelsteen) sjtiefele, sjtief

veertig jaor óngerwaeges door de weustenie

zumpde meuderkes häöre mars verlaore

derm maag lónge wie drekszek op de sjtoep gezat

de kleier oetgerete wäörd in dae wagón

doe die nach / haet me mich biejeingebrach.

 

Wim Kuipers

(werk in uitvoering)

103

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Kerstmis. Het tweede decemberkoopfeest na Sinterklaas. De Sint genereert gedichten, zoals dat tegenwoordig heet.

De Kerstman lijkt weinig creatief. Consument. Veldgewas heeft wel wat kerstgedichten gekregen. Beetje tegen de Kerstman – sommige dan. Daar beginnen we mee.

 

kersmis

 

wied wiejer es gelouf wat wörg

blief kersmis toch väöl meer

es get ós veur de vot gesjörg

 

toos

(schoenmakers-visschers)

-----------------------------------------------------

 

reklaamköp

keëke oes jieëvel

róffe va daacher

iech wil diech

 

neonlit lekt

diech e dwaalsjpoor

en de tsiet veëgt

va waas noa mieë

jinne hu

 

doe bis hinger e vanghek

neerjezatsd

óp durchweechte makkadam

zaks doe voet

 

en lands sjlieslieg

misjien

in ’t sjtrue

 

wim heijmans

-----------------------------------

 

Zouw ’t Keerskinneke

 

Zouw ’t Keerskinneke soms höbbe gedach

iech gaon ouch mer ins stake,

wie oppe Vriethof dee OERKNAL kraakde

umtot artieste de noete op hunne zaank

neet mie zelf kinne make.

 

Zouw ’t soms z’n sjuiwerkes

ouch opgetrokke höbbe wie ’t hoort

dat de reij veur de voedselbaank

steeds langer woort?

 

En zouw ’t mesjien e stuupke höbbe gekrege

wie ‘t de stupe van de Wajongers zaog

noe die mer moote goon

(Wa)jongleren mèt hun cent?

 

Of zouw ’t höbbe gedach:

Wach mer. Wach mer. Wach.

 

Maria Scheres

104

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Veldgewas en Kerstmis – gisteren aangekondigd. Is een kerstboom wel veldgewas? werd me (WK) plagend gevraagd. Tja, we pretenderen niet dat onze gedichten Braziliaanse woudreuzen zijn, noch gazonsprietjes van een court waarop de wereldtop golft. En ja, misschien staan we wel een eind vandaan van de dichters van het LCL, het Letterkundig Centrum Limburg, dat “zich al vanaf 1981 richt op het bevorderen van literatuur van hoogstaande kwaliteit in de provincie Limburg. Het gaat hierbij om literatuur in het Algemeen Beschaafd Nederlands (ABN), geschreven door personen afkomstig uit of woonachtig in Limburg.” Een van die personen mocht het jaarwisselingsgedicht maken.

We citeren daaruit de volgende hoogstaande passage:

 

(...) Schaapachtig gezang van koorslaafjes

Treitert trommelvlies, zo ook de amnesie van

De herders. Arme Jozef, zaadloze timmervader.

 

Opnieuw bevalt je vrouw zonder navelstreng

klinkt drinkgelag uit de herbergen

staart armoede door de ramen.

 

Intrigerend is vooral dat woord Opnieuw. We gaan bestuderen of een gedicht dat je absoluut niet bevalt toch een navelstreng heeft. O ja, het gedicht is van Hans van de W.

 

Nu onze gedichten. Nieuw en oud werk, plus een wens.

-------------------------------------------------------- 

Puer natus est nobis

 

Ich vraog Uch – mèt de henj gevaodj –

Hieër... es Gae werkelik bestaotj

wie moder mich det haet gelieërdj:

Be-oeardeil ós den neet verkieërdj...

 

Wae doon oos bèst - zeetj neet bezörgdj –

mer Hieër, wae zeen zoea meug gesjörgdj…

Wae wille waal – och leve God –

en prakkezere ós kepot...

 

’t Maaktj ‘ne mins toch zoea bedreufdj

es nemes is dae antjwoeard geuftj.

Gae woeantj zoea wied. Des niks gedaon:

wae kónne Uch haost neet verstaon.

 

Ich zooj Uch wille vraoge Hieër

al is ’t mer vuuer eine kieër:

Kómtj mèt dees daag ins bènne valle

den kónne wae same get kalle

uuever Eure pasgeboeare Zoon.

Ich zal mie bèste pak aandoon…

 

Har Ramakers

 

Uit: Ieëuwigmoos, uitg. Maas- en Roerpost, Roermond 1989.

Har Ramakers (Har van Neer), Thorn 1928-1990.

------------------------------------------------- 

Zach zèngende èngele

 

Es ich ’t roesje heur van de buim

bie ós achter in d’n haof

denk ich neit aan graove kal

mer mee en baovenal

aan zuuver, dun kristal.

 

Eine zuch in d’n aovend

van zach zèngende èngele

gefluuster van ’n fee

fien van klank

aan sjnee

sjoon oetgesjtruid.

 

Dan dènk ich aan golve op ’t sjtrandj

op en neier

euver ’t landj

ummer mer weier

op en neier.

 

Ein versjterve in de eewigheid.

 

Phil Schaeken

-------------------------------------------------- 

 

Kerswins

 

As se aeve kins

duis se ‘ne wins

veur ederein

 

rónd de kerstied

vlege de winse

nao miljoene minse

 

in de haop

det ein van die winse

gelök bringk beej

alle minse.

 

Jan Maas 

105

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Hier en daar was het vandaag de kortste dag. Donker bovendien en somber. Volgens Gérard Vromen verdwijnen zulke dagen in een zwart gat. Tussen haakjes: de Nederlandse versie is eerder geschreven.

Over zwart gesproken: we hebben nog een gedicht waarin kómpels uit de miene rijmen op begiene. Dat moet haast van pater Schreurs zijn, Jacques Schreurs, 1893-1966. Moeten we nog vermelden dat op zijn romanserie Kroniek Eener Parochie de tv-serie Dagboek van een herdershond gebaseerd is?

 

‘t Woeërd - woeert

 

uuester - và december -

daag doeke zich lanksem

in ee ummer zjwarter loak

woeë-in ‘t oog verzink

ee zich verleze drujt

bis opins in inne sjlaag

 

Es woar ‘t ee hart -

‘n verzakking và – de welt

vilt en sjteet op ziene kop

een óngekinde krach

die aan sjnoare trik

zich samesjpant

 

pès laegde

zich drieët

verluus in

 

leech

 

Gérard Vromen

 

---------------------------------------------- 

Kerstnummer extra dik

 

Het donker van december

dag dikt langzaam in

een almaar zwarter gat

waarin het oog verzinkt

en zich verliezen dreigt

tot plots in één klap

 

als ware het een hart -

verzakking van - de wereld

valt, staat op zijn kop -

een onbekende kracht

aan zijn snaren trekt

zich samen spant tot

 

leegte keert in licht

 

© Cartouche

---------------------------------------------------

Kerstleedje

 

Kómtj hie bènne, erm’ en rieke

Mèt eur zörg en eur verdreet;

Kómtj ’t sjoeanste Kindje kieke

Det de hemele verleet –

Det oos ballingsjap kwaam deile

Óm oos hert vuuergood te heile.

 

Laotj eur zunj allein mèt boete,

Dringtj d’n ieëzel mer opzie;

Ouch al snietj ’t door de roete:

Hie is wermt’ en melodie

En mèt ingele en prinse

Is hie plaats vuuer alle minse.

 

In dit hoes (mer zónger duuere)

Zeen wae kinjer allemaol;

Hei zel God eur hert verhuuere

Hie gruutj kroed vuuer eder kwaol

En waat nemes ós kan sjinke

Zeen w’ in Jezus ouge blinke.

 

Kómtj den minse , oet eur nèste,

Oet eur dörpe en eur staej;

Kómtj, al zingendj ’t Adeste,

Kómtj, ’t is mer twinjtig traej,

Mèt oos kómpels oet de miene,

Mèt pestoears en mèt begiene!

 

Jacques Schreurs msc

106

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ 

Kerstmis. Laten we maar geen woordspelingen verzinnen met het woord boodschap, ook al zullen de meeste mensen in de supermarkt geen idee hebben wat Kerstmis te maken heeft met Maria Boodschap. Met Kerstmis consumeren we ons aan de stoel vast, constateert de bedaagde Jeanne van Kraay-Apeldoorn uit Venlo, die vaak lange vertellende verzen schrijft.

Elders in de wereld moeten mensen het van aafvalhuip hebben.

 

kersmis 2011

 

zal de euro-crisis

oze kersmis rake

aete en drinke

minder sjmakelik make

 

wat laote v’r weg

‘t veur- of ’t naogerech

 

in krib en sjtal ocherm

is ’t sjlech keze

zie höbbe mer

zo gans winnig te verleze

 

örges waert

op aafvalhuip gekraope

óm te euverlaeve

 

waem mot ós

ós teväöl vergaeve

 

toos

(schoenmakers-visschers)

----------------------------------------------------

Vrede op aerd

 

Haet idderein de KERSboum staon?

En al de KERSinkoupe gedaon?

De KERSkaarte versteurd nao alle bekinde?

Met de moeiste KERSwinse die we kóste vinde?

En ’t niej kleid veur de KERSdaag geneid?

En tot vervaelends toe de KERSplaat gedreid?

En vergaete we neet veur de KERSdaag d’n drank?

‘n Bleujende KERSroeës op de vinsterbank?

 

Hebt ge alles in hoes veur ’t KERSdiner?

’t KERSprogramma al samegesteld op d’n TV?

Dan kin de KERStaofel waere gedek

De KERSmenu’s met KERSwinse waere beplek

De KERSluiper en de KERSservette

Vergaet neet de KERSkandelaer d’r beej te zette!

 

Dan aete we ós met KERSmis aan de stool vas!

Van al det KERSaete hebbe we dan ’n paar oor las

Maar as weer ’n bietje is gezak

Wuurt ’t tied veur kóffie met KERSgebak

KERSstol, KERSkrans en KERSbroeëd

Minseleef met KERSmis aete weej ós doeëd

KERSstaaf, KERStaart en KERSbanket

Wuurt practisch ónaangereurd weer weggezat.

 

Dan laeze we oet ’t KERSnummer ’t KERSverhaol

De KERSverleechting schient maar schraol

De KERSslingers en KERSballe glinstere fijn

En de KERSingel baove de stal hingk dao gans allein

Met zien Gloria meuggehange

Hae kiek nao ’t KERSkiendje en zaet ónbevange:

Hebt geej óg met die KERSbaodschap neet ein letter vergis?

Umdet ’t gen vrede op aarde, maar VRETE is?

De vrede die mót me sóms wied gaon zeuke

Ze kump neet oet d’n aove of de keuke!

 

Jeanne van Kraay-Apeldoorn

107

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Kerstmis. Bethlehem. Heilig Land: daar dacht Huub Brouns aan. Heilige nacht ook. Nachtmis. Daar heb ik (wk) mooie herinneringen aan, hoewel ik eigenlijk te nuchter dicht bij de kerk woonde. Een (de) nachtmis blijft voor mij een vaak gehoorde nachtelijke tocht door de velden, door modder, pratsj en kou, en zeker drie kilometer lopen: een lange slang door de nacht.

 

Palestiense jóng

---------------------------------------------------------

D’n haop haet hae goddank naog neet verlaore

want hae sjtamtj wied-e-weg van herders aaf

’t Waas ziene väörvader dae sjäöpkes gaaf

As naozaod veultj tj’r zich naog oetverkaore

 

Hem trèktj det Bethlehem – dao Kersmes haoje

De Boeëdsjap wäörs se den vanzelf gewaar

En vredesdoeve haoltj noe nemes haar,

al is dae grenstoen sjtrang väör häör verbaoje

 

Op baevaart zal vast geine ligke knalle

Bevlaoge klamptj tj’r zich aan zien besjloet

Toch is neet ederein op Vrede oet

want aorlogstuug bliektj angere kal te kalle

 

Vlak anen daag wäörtj weer ’n gaat gedabdj

– van Kersmes haet de waereldj niks gesjnapdj

 

Huub Brouns

 

Er moet een kleine aanwijzing bij: haarhaoje betekent: vergelden.

---------------------------------------------------------

Sjeperkes en keuninge

 

haofhuunj hauwe dit neet verwach: ’t loejt grenate

die te voot gaon zien al óngerwaeges door de nate

 

sjoever – Maria dreug ziene zeute mars allein: d’r Joep

is biej de maekeleer; ze höbbe zich d’r drei veer

 

gejep zoedet zie zöster ‘m waal bringe zal; ingele zinge

vals in kanneda’s, eine Ford duujt fitsers in ’t graas

 

de veedokter, keizersjnee – de keuninge wied-eweg

paniek, poemaan de kemele, Caspar dae de kaart haet

 

kan Neel neet mie vinje, Melchior waog ónger ziene keel

’t goldj: genóg móg ’t zich make veur de sjmoekelboot

 

die sjtóm sjter ouch, det gekloot woveur neet de Balkan

gepak, wiejer via Ober-Heiligenachtendorf de Rien langs

 

nae, daen Tourmalet, en mit dit gevaers Frankriek door?

aoliesante broeke zie, wie jaomer dan: verbaoje door pesjtoor

 

Wim Kuipers

108

 

Dit gedicht verscheen eerder in Platlandj (Uitg. TIC, 1998), maar ik heb het danig bewerkt.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Kerstmis 2011. Met die vrede wilde het weer niet zo best. Daarom maar ophouden met preken? En dat nieuwe woord, gaat dat niet wat ver? Weten we nog wel wat een haam is? We citeren uit een eenvoudig woordenboek: juk, gareel.

 

Lempkes

 

Laot ós in godsnaam

de brevebös toenieëgele

vuuer al die kaarte Sissi-snieë

mèt die twieë aafgelekdje winse

 

En de handj oetstaeke nao minse

wie Truke mèt d’n elerm óm de nak

Hamila ónger ziene sluierhaam

begaffeldje wichter

achter dae lempkesraam

 

Har Sniekers

109

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

We blijven maar in de kerstsfeer. Of je wil of niet: het is het belangrijkste ... je kunt feest zeggen, maar het is een cultureel evenement. Amen.

Daarom twee gedichten (waarbij we de 3 Koningen maar bij de kerst indelen).

 

Nao de gebäörte

 

leech verkóndigt weer vree

leefde blif achter de luppe

en wat gezag mót óngezag

duit esof dao in ‘t sjlaagveldj

 

glazer klinke kristalteun

raoëd vóch maakt sjtómming

de grillplaat siddert ’n wit

en ’n raoëd vleisj nao broen

 

de dösj is riek veur de good

bedeilde en heur ze klage

euver hun good en höbbe

 

zeet wie lollig ze dao viere

wie hun gelök zich oetvawt

in ‘ne valsje en treeste sjien

 

Jack Jacobs

------------------------------------------------ 

 

D’n aoje käöning

 

Waal aldaag zaat de käöning deep te dinke

waat waas gewaesj ... en kwaam nao zienen tied

As wieze wis t’r: tied zal blieve sjlinke

Toch wól hae waat hem resdje naog neet kwiet

 

Hae dacht naog daag en nacht aan ’t Kindj dao wied-

e-weg in Bethlehem. Die sjter bleef blinke

Zoeë zäömerdje hae aezelsvrachte sjpiet

ómdet t’r doe allein get goud kós sjinke

 

Mer sjterre, kosmos, weitensjap, zien sjpäöre,

niks sjafdje hem oeët zicht op ieëwigheid

Mer dao, det Kindj? Waat haet det hem gezachdj?

Noe wètj tj’r waal det wónjere gebäöre

Vanaaf vandaag hèltj hae kemieële greid

en haoptj mer det ’t Kindj hem weer verwachtj

 

Huub Brouns

110

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Oudjaar. Ook Silvester. Avond. Donker. Het knalt alom. Laten we daarom beginnen met een gedicht waarin geschoten wordt: Noewjaor van Har Sniekers.

De mannen van Uitgeverij TIC wensen ons niet alleen een haffel jeluk, maar ook dat we nu eens nuus (niets) te klagen zouden (?) hebben. Kleine toelichting nog: nemlieg betekent: hetzelfde.

 

Morgen is er weer een Veldgewas, met nieuws: wie is Philip Jansen?

Ook wij wensen jullie het allerbeste. En: veel bloeiend Veldgewas.

 

Noewjaor

 

Ich höb de beslage rame good gewasse

óm dich klaor in de ouge te kónne kieke

Woeamèt se ós geis verrasse

zal mèttertied waal blieke

 

Wieväöl blome gaon d’r sterve

Wieväöl slaaj nog jónk gepoeatj

Waat blieftj uuever óm te erve

Waat weurtj almaol weggegoeadj

 

Zeen dien daag aanein gevaemdj

weurs se hel d’n hemel ingesjoeate

en in ’t statistiekehoes vuuer ieëwig opgesloeate

 

Stuis dao den tösse anger vraemdj

es zwart sjaop stil te kieke

of wie eine pauwhaan gruuets te prieke

 

Har Sniekers

------------------------------------------------------------ 

 

I plaatsj van jiddes joar 'tnemlieje tse zage

van Freulieje Wainachte en inne Jouwe Roetsj

wunsje vier uuch ins nuus tse klage

en ing haffel jeluk oes ing jode koetsj.

 

d'r Luiz Oliveira en d'r Paul Weële

111

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Nieuwjaar. Weer de beste wensen: namens heel Veldgewas, wat dat dan ook moge zijn. We zijn in elk geval danig op weg naar het eenjarig bestaan. Met allereerst de onthulling wie de geheimzinnige Philip Jansen is.

 

Welnu: Jean Dohmen (Heerlen, 1969), redacteur economie van Elsevier. Hij is een zoon van Hub Dohmen (1923-1979), van wie hij een bundel gedichten bezorgde: Urges, de Heerlense gedichten van Hubert van Caumer (het pseudoniem van de vader). Veldgewas heeft daaruit twee gedichten gepubliceerd. Bij zijn veel te vroeg heengaan werkte hij aan de voltooiing van een Heerlens woordenboek. Wie de gedichten van zijn zoon – die van Philip Jansen dus – nog eens terugzoekt (84 en 96), ziet dat die daar veel van opgestoken moet hebben.

 

Ook in het volgende gedicht is het weer raak. Enkele opmerkingen. Jean Dohmen beschouwt het als een gelegenheidsgedicht: hij is weer vader geworden – een paar weken voor Kerstmis. Hij licht daarom het woord pungelmenneke toe: “een verwijzing naar het oude pungele (of pungere), waarbij een pasgeborene van hand tot hand ging.” Let op: niet helemaal hetzelfde als póngele ...

Over de hanesjrej volgt een Waord v/d Waek, en in dat van gisteren stond zijn woord rake of raak: gehemelte, achterste van de keel.

 

Toos Schoenmakers gebruikte het onmiddellijk in een gedicht – en wat voor een!

 

Pungelmenneke

 

Dich is nieks gevroag,

klinge jóng oane wöad,

doe bis –

en böaks dich,

koom inne hanesjrei aod,

d'r rake al oet ge lief.

Bis neet bang:

God besjteet,

en doe ligks op Heure boek.

 

Jean Dohmen

----------------------------------------------- 

 

’t nuuj jaor

amper de raak gerak

zich al royaal de sjmaak

van veurjaor pak

leet ’t winsjele

inne móndj

 

mer... mót de wintjer

noe nag ín

of óet de gróndj

 

toos

112  

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ 

We hebben nog even gewacht of de nieuwe gouverneur in zijn toespraak voor / over het nieuwe jaar gewag zou maken van Veldgewas. Hij wist helaas niet eens van het bestaan. Dat gaat gegarandeerd veranderen.

Zoals Maria Scheres verwoordt: nu eens wel de juiste snaar raken. We merken nog op dat zij weer (net als Toos) het nieuwe oude(re) woord rake gebruikt. Prachtig, maar je zult er niet mee bij P. en Witteman geraken.

Dus ...

 

Van Aajd op Nui

 

Oetgehaold, leeg gekrets

wie ’n kroot mèt e sjerp mets

dao waor niks boe heer

zien tan neet op had mote krake

 

opgebraand en oetgetèld

ligk ’t te wachte en te wake

um door z’n naakse rake

in z’ne leste aosem nog vuur te speie

 

en zoe ’t nuit perbeert te verleie

um noe ‘ns wel die zjuste snaor te rake.

 

Maria Scheres

113 

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Hebs se ’t ouk gezeen

d’n AEX is weer gezak

Wallstreet deej ’t ouk neet baeter

mien aandeile stege genne maeter

 

hebs se ’t ouk gelaeze

de belasting geit umhoeëg

weej kinne zelf gaon bakke

de erme hebbe niks te makke

 

miene mins kin met werke stoppe

hae haet al twintig jaor gewerk

wat hae deej det weit ik neet

vins se det neet sterk!

 

Aevel toch: Proos op ’t nieje jaor

 

Jan Maas

114

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Driekoningen. Volgens dagblad Trouw van vandaag weet men alleen in Brabant en Limburg nog wat dat voor mensen zijn. Tja, ze volgden een ster, de zielerds. Op de vaderlandse televisie, daar zie je echter sterren. Deze lui hebben helemaal niet bestaan, toch? Ook al weten de meeste Veldgewassers hun namen: Caspar, Melchior en Balthasar,wat stelt het helemaal voor? Vroeger kon je tot en met Driekoningen mekaar een Zalig Nieuwjaar wensen. We besluiten daarom de kersttijd maar, met een gedicht van Leonne Cramers, dat dank uitspreekt voor een mooi jaar. En nog heel wat meer natuurlijk ...

---------------------------------------------------------- 

Aone loerejan

 

wao aerd en lóch zich knoevele

äöpent e luuk

krup leech d’n duuster in

 

doadgemodereerd sjpool

ich fien gesjpónne gedach

pes kluje

 

op klaorleechten daag

klótsje de lètste daag

mit de leuëter door ’t pötsjlaok

 

ich mót mich sjpoje,

angesj sjleit mich d‘n aovend d’rin

eër ich avveseer

 

es de vol maon

wie ein pitjslamp bieluch

teuën tuint

 

op dien gelp gemutelik

sjnaketig gezich en

werm kómpenie

 

danke veur weer e ónbesjriefelik jaor

 

Leonne Cramers

115

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Nare ervaring gehad. Veldgewas: wat is dat helemaal? Zie wat er al bijna een jaar beneden staat: Veldgewas is een werkgroep voor (bevordering van) poëzie in het Limburgs. Dit is het eerste project: drie maal in de week een gedicht in uw mailbox, plus (onregelmatig) het Waord van de Waek.

 

Het spijt me (wk), maar er staat niet dat we UITSLUITEND gedichten in dat door velen nog steeds vermaledijde Limburgs sturen. We hebben gedichten in het Nederlands gehad, varianten van al of niet oorspronkelijk in het dialect (dat willen we toch, tegenstanders?) dus – zeg ik – in het Limburgs geschreven gedichten. Vertalingen ook. Uit het Zweeds, Duits, Spaans en Engels.

En wat zou zijn: (bevordering van) poëzie in het Limburgs? Bijvoorbeeld: goede gedichten in het Limburgs schrijven,

zodat de versie in het Nederlands ook nog wat oplevert?

Onderstaand gedicht van mij bestaat uit in een andere, verwante taal overgebrachte woorden, beelden en zo verder van gedichten van mij in het Limburgs. Oordeel.

 

Gloeiend heet meten mensen doorgaans

lief en leed. De twee staan te staan

op een huurbalkon met zicht op

geen zoogdieren, zo te zien vlas,

bieten (dat zeker) en een broek populieren.

 

Ik denk aan Zeeland toen jij er nog niet was,

zegt zij. Hij weet met wie ze toen.

Misschien had ik me zijn dijen aan moeten doen,

wil hij zeggen. Niets roert, geen schoffel schop

boert, de dag een dor gelopen pad naar zee.

 

Ze drinken thee - tegen de verwachting

in dondert grijs omhoog, een kop zet door

en nog voor het derde uur ratelt

hagel een alfabet de daken af.

Bevroren woorden (nooit vergeten, zie je wel)

O’s en eien van stenen vogels

kogels uit een overschot aan taal.

Een moker en hij krijgt het helemaal:

als Hunnen berennen de haren zijn land,

beesten op het braaf rechtopstaan

zes zeven acht wie niet weg wil

wordt verkracht – en zij: ik ben jouw sergeant.

  

wim kuipers 

116 

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Mededeling Meteo Limburg: "Waarschijnlijk wordt het eind volgende week weer kouder met vorst." Er schijnt een vreselijke winter voorspeld te zijn, maar die heeft nu niet eens melktandjes. Het zou een winter worden waarin ’t sjtruuk oet de gróndj vruus (woordenboek Swalmen). De zware sneeuwval in de Alpen vorige week werd als een overwinning gezien – hoezo dan?

Colla Bemelmans heeft weinig met dat soort weergedoe. Lees maar. En Toos Schoenmakers ziet nog heel wat water in haar buurt. Klopt. Tussen haakjes: mannen kunnen ook hoog water hebben. Geen probleem van de prostaat, nee: ze hebben hun broek wat hoog opgetrokken.

 

hoog water

éine grote sjpegel

éin groot wónger

hemel-wolke-zón

baove vèlt nao ónger

------------------------------ 

sjtols sjtóng de popelier

in ’t water vanne roer

zeker toet ane kneen,

blie mit zichzelf

hae hej zich zo lang neet gezeen.

 

toos

 

Te-vrede

Kiek ins nao die wónderlike

wolle dèkke van de sjnieë;

dan dink ich mieë

aan luuj die in barakke

van Auschwitz zote

woeë ’t viertig grade vroeës.

Druim dan van dat lekker

lankoet ligke in de zón;

dan zieën ich zoeë mager wich

in de brennende zón

mit al die vlege op ’t gezich.

Allei, dan kiek ins nao de leefste;

En dan bedink ich mich

dat zoeë väöl luuj

die leefste sjuus verloerte.

Wat bès doe toch ’ne óndankbare miensj;

en dan grien ich uëver dae man

en dink dan

wat zal ’t nog lang doere

ieë de luuj normaal zint woere.

 

Colla Bemelmans

117

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Een citaat. ”Criens’ dialectwerk viel vanaf het begin in de smaak, omdat het niet zoals dat van veel van zijn voorgangers vol zat met nostalgische romantiek en hij er het Limburgse landschap niet voortdurend in bejubelde.” Dat staat het in het zogeheten Limburgs Literatuur Lexicon. Ik geef dit citaat enigszins omdat het vandaag Blauwe Maandag schijnt te zijn, “de depressiefste dag van het jaar”, doceert NRC Next. Lees en herlees dit vooroordeel en de dag gaat stralen.

Nee? Dan volgt een gedicht van Yoep Offermans, die mailt dat hij een “fanatiek schaatsende elfstedenrijder (en eigenlijk in jullie ogen daardoor misschien al een halve Hollander?)” is. Hij woont al meer dan dertig jaar in de buurt van Den Haag. Twee werkwoorden moeten verklaard worden: toeëne is dooien, maar ook het meervoud van toeén (toon), en tsauwe betekent haasten.

 

Sjaatse

 

ritse kraache miech noa

wen der wink miech dreeët

óp ee dun löasje wasser

 

de sjtempel óp mieng sjtempelkaat

tswinge miech vuuroes

ónger brugke durch

de weije aaf langs riet

 

der iespool uvver

bis aan de hingerzie van de welt

enne nuije sjtempel

miech kriet

 

woa woeësj en tsoep

mit werme punch óp miech wade

en vuur alle sjtempel tsezame

ing dampende medalje

va monnikaatsmoeziek

 

doe hemmels koek en zoopie

kilometere nog wied voet

doe vuls mieng jedanke mit ‘t letste lit

wen iech mit tsauwjekneeëpe oge

de zon verplaatsj óp ‘t reëte sjtuk

 

iech mós miech tsauwe

joa iech tsauw miech van jeluk

den ’t toeëne sjaatst mit

 

Yoep Offermans

118

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Lang lang geaarzeld over het vandaagse Veldgewas. Dat is niet best. Maar wat was/is ook al weer de bedoeling van Veldgewas? Kwaliteit? Graag, maar we hebben geen keurmeesters in dienst. Veldgewas is een werkgroep, en wel voor de bevordering van poëzie – liefst in het Limburgs. Tweetalig kan ook, Limburgs en Nederlands? Prima. Soms onthullend om zo de kracht van het Limburgs te zien. Maar om dat te láten zien, die kracht vooral, moet je dat Limburgs wel beheersen. Heersen over, met macht en kracht.

Het gaat niet om spelling – je mag best wat sjoemelen om je gedicht beter te maken. Maar levert sjoemelen met de spelling gegarandeerd betere kwaliteit op? Nee dus. Waar gaat het dan om? Daar gaan we binnenkort meer over vertellen. Het moet duidelijk zijn (helaas zullen we hier van worden moeten spreken), dat dichten in het Limburgs

iets heel anders is dan sjoemelen met de spelling, waarmee we bedoelen: het in andere klanken overzetten van Nederlands. Heel even nog: dichten in het Limburgs is ook niet het zoveel mogelijk vermijden (kan een spelletje zijn) van woorden uit de standaardtaal.

Voorbeeld: de eerste regel van het gedicht hier beneden is prima, afgezien van het woordje toch. Toch?

 

Veldgewas brengt dit gedicht ter aanmoediging. Kritiek kan bevorderend zijn (doelstelling zogezegd). Ook: kritiek kan andere mensen laten denken: dit kan ik beter. Moeten ze dat wel laten zien. In elk geval: geine krieg ze veur de baom.

Over dat laatste woord, uit het gedicht van vandaag, gaat morgen het Woord v/d Week.

 

 

Dan schrief toch ein gedich, zag hae mich.

Mit ein staohle gezich

Jaah!

Dach ich waat mot ich dan

 

Ich waas 12 jaor in Rotterdam.

Jòa jòa dan kriegs te heimweh,

Dòa achter en later auch hiej.

 

Wits te auch woarom?

 

Omdet, in allebei die steaj,

Waas ich verbonje mit

 

Moder Maas

 

Dòa ligge mien roots

En det is nieks geine waas

Hiej is ’t echte relaas.

 

Ich haaj heel erg veul van mien moder Maas.

En woh ich auch hub gewoond het waas de

Gedachte aan de Maas en os thoes,

Det mich altied van erger heat versjoond.

Ze zegge det veer Limburgers

Van eine gooje boam komme,

Eerlikke miense en auch vrome.

Det veer altied bie moder Maas teruuk keere.

Veurdet veer òs veuge bie ooze leeve Heere.

 

Jessie Vogels 

119 

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ 

Een vertaling vandaag, en wat voor een! Laten we het kort houden: dit gedicht en deze vertaling vergen zeker een college van een uur. En dan nog zonder de aarzelingen, wijzigingen, mijmeringen van de vertaler. Wie in welke dichtcursus?

Vertaling en gedicht komen in elk geval prominent ter sprake op de aanstaande website van Veldgewas, een subsite bij het Huis voor de Kunsten. Daar en dan kan wie dat wil meepraten, kritiseren, andere voorstellen doen.

We wijzen nu slechts op de overdonderende eerste regel, zowel van de dichteres als van Guus Peters. Vergelijk daarmee een vertaling van die regel in het Nederlands: Zij Meldde slechts, Verandering – .

 

De kundiging

(nao Emily Dickinson)

 

Zónger zégke woort ze ’n anger vrouw, No Notice gave she, but a Change --

’n kundiging baw mèt ‘n zuch                 No Message, but a sigh –

veur wem de tied neet reike deech         For Whom, the Time did not suffice

dae zie te verneume haw.                     That she should specify.

 

Ze waor neet werm bie zomerzón,        She was not warm, though Summer

                                                            shone

of bewós van ènnige kou,                      Nor scrupulous of cold

sjoans gries gevreur wees óm ’r hart     Though Rime by Rime the steady Frost

dat meh neet sjmiltje wól.                     Upon Her Bosom piled --

 

Ze sjrók neet wie me sjtief góng doon,  Of shrinking ways she did not fright

of ‘r ‘t ganse dörp bekeek,                     Though all the Village looked --

mer góng gerös ‘re sjtaatse gank           But held Her gravity aloft --

en goof dae sjtaar terök.                       And met the gaze – direct --

 

En wie gelag of wiër ze ‘n zaod              And when adjusted like a seed

in e keenbèd prónt en werm --               In careful fitted Ground

op nao ’t Vreugjaor zónger ènj --           Unto the Everlasting Spring

en weerheel baw nog dae berm              And hindered but a Mound

 

‘n vrómkóms heim, zo zie die wól,         Her Warm return, if so she chose --

wie aafgesjmeek door ós,                      And We – imploring drew --

gong zie die neujeling veurbie,                Removed our invitation by

of hej ze van gein gewós.                      As Some She never knew --

 

Guus Peters                                          Emily Dickinson

120                                                      (1830 – 1886)

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Eén gedicht maar vandaag, van Toos Schoenmakers uit Vlorp. Somber nogal, maar het wordt opgevrolijkt door het woord toter. Geweldig woord. Pak het op, bekijk het van alle kanten. Je krijgt er vieze handen van, maar hou die gehoek in de regen en je kunt er weer tegen.

 

jannewari

 

raenge zawwelt en zeivert

bringk sjliek, pratsj en toter

 

de lóch hingk sjtil te broeke

 

ein inkel wölkske wiek zich

en get zón nag sjleivert

euver sjtroek en boum

zo kejjelik te hoeke

 

sjliek, pratsj en toter

richtig jannewarigeknoter

 

toos

121

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Gedichtendag. Veldgewas begon vorig jaar op de Gedichtendag: morgen een jaar geleden. Een van de doelstellingen was, laten we eerlijk zijn: op komende Gedichtendagen ook aandacht vragen voor poëzie in het Limburgs. Als het even kan: ook dichters in het Limburgs een kans geven hun gedichten te laten horen. Juist: dat hadden we dan zelf moeten organiseren. Volgend jaar dus. Wie denkt en helpt mee?

Maar het is toch ook mogelijk dat bij een poëziemanifestatie in Limburg iemand eens een gedicht in het Limburgs voorleest? Probleem? Zij / hij wil best voor een vertaling zorgen. Helaas: de Limburgse cultuur wil mondiaal zijn, dus eerst maar nationaal, in elk geval: ver weg van Limburg. Heerhugowaard, Vlaardingen? Het doet denken aan een krant die geen zwart-witfoto meer wil plaatsen, behalve als zo’n foto een prijs gewonnen heeft. Daar moeten we dus voor gaan zorgen.

 

Rumoer? Sensatie? Welke dichteres had het ook al weer over de zachte krachten, die zullen winnen? We blikken dus maar vooruit, naar de toekomst; samen met dichteres Toos, die na haar toter en pratsj van gister een hoopvoller vers vervaardigde. Alleen: wat pratsj zit er aan Veldgewas? Wat ons betreft: wat anderen er uit eigenbelang opgesmeerd hebben.

 

’t inj vanne wintjer in zich?

’t is dróm te doon!

’t veurjaor sjteit klaor

op gewiksde sjoon.

 

toos

----------------------------------------------------- 

Allei, we gaan nog even verder met beeldspraak. Er zitten zeker spatjes op Veldgewas. Moeten we voor het officiële eenjarig bestaan verwijderen. Voertwikse. De grootste kwaaj is het niet versturen van de laatste versie van de vertaling van Guus Peters , een vertaling van een gedicht van Emily Dickinson; dat moet hersteld worden. Hier de laatste versie van Guus Peters.

 

'n Kundiging

 

Ze zag al op, woort ’n anger baw,

Zónger zékge, zjus ‘n zuch

Wen eine d’n termien neet reike deech

Dae zie te verneume haw.

 

Ze waor neet werm bie zomerzón,

En zich zèlje bewós van kou,

Sjoans ‘t gries gevreur wees óm ’r hart,

Dat in d’n daag neet smiltje wól.

 

Ze voolt neet wie me sjtief góng doon,

Sjoans gans ‘t dörp mer keek

En góng sjtols häöre sjtaatse gank

Dae veur gei sjtare week.

 

En wie ómzörg of wier ze ’n zaod

Dat in de aerd te kene veel,

Nao ’t Eëwig Vreugjaor toe,

En zjus ‘ne graafberm noch weerheel

 

’n Vrómkóms werm, wen zie zoa wól,

Es woort aafgesjmeek door ós,

Lag zie die neuëjing aan kantj,

Of hej ze van gein gewós.

 

Guus Peters

Nao Emily Dickinson (1830—1886) :

No Notice gave she, but a Change.

 

Daar zitten inderdaad wat verschillen in. Bij de intro voor deze vertaling (Veldgewas G120) is meegedeeld: “(...) dit gedicht en deze vertaling vergen zeker een college van een uur. En dan nog zonder de aarzelingen, wijzigingen, mijmeringen van de vertaler. Vertaling en gedicht komen in elk geval prominent ter sprake op de aanstaande website

van Veldgewas, een subsite bij het Huis voor de Kunsten.” Maar dat is nog geen verklaring voor die andere versie.

Er stond wel: “(...) wijzen op de overdonderende eerste regel, zowel van de dichteres als van Guus Peters. Vergelijk daarmee een vertaling van die regel in het Nederlands: Zij Meldde slechts, Verandering – . “ Het gaat om de regel: Zónger zégke woort ze ’n anger vrouw, en als we elke maand dertig van die regels hadden ...

--------------------------------------------------- 

Helemaal fout was de verandering van neuëjing in neujeling. Dat zijn twee verschillende woorden: uitnodiging en (een) uitgenodigde. Uit het origineel bleek dat wel: invitation. Waarom dan die L? Nou ja, dat ik (wk) die getikt heb, geen idee van het waarom. Ik heb wel de ë in je veranderd. Tja, wie moet dat/wat regelen? Moeten we raoje als raoë schrijven? Nee? Waarom dan niet neuje? Maar neujeLing was duidelijk verkeerd. Zoiets zou trouwens allemaal niet ...

... als er een eenheid was, met corrector. Tik ik uitnodigong, uitnodijing, uitnodeling: steeds een rode streep.

We zien wel.

122 

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Vorig jaar op deze datum begon Veldgewas officieel. Elf jaar (niet over nadenken) na de eerste Nationale Gedichtendag. Ik zat al in de vut, zoals dat heette, en werd door de/mijn krant gebeld wat mijn favoriete dichtregel was. Zonder aarzeling riep ik: En dan: ’t had zoveel erger kunnen zijn; J.C. Bloem, De gelatene. (Er verschijnt nu een rode streep onder dat woord ...; zie slot).

Zoveel erger: daar heb ik vandaag vaker aan gedacht, omdat omroep en krant met geen woord gereageerd hebben op mijn vraag of de 160 gedichten van Veldgewas misschien de moeite waard zouden zijn voor een stukje of een praatje. Knoteren, klagen?

Nee hoor: eerder een stimulans. Desondanks laat ik de ruimte voor het gedicht vandaag geheel wit. Kunt u zelf wat bedenken.

 

Over ander veldgewas bijvoorbeeld, dat het heel wat moeilijker heeft. Trouw liet een boer meedelen (ook hij klaagde niet) dat de uien een cent de kilo opbrengen. Eén eurocent. Hij deelde ze daarom gratis uit. Veldgewas is ook gratis.

Kwam een bericht van het Huus van de Taol dat vandaag in het provinciehuis in Assen de Drentse spellingchecker gepresenteerd gaat worden. (w.k.)

 

Klik hier: http://huusvandetaol.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=932:huus-van-de-taol-prissenteert-dreentse-spellingchecker&catid=44:meertaol&Itemid=100033

 

 

  

 

 

 

123

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Eerst even een citaat uit het Waord van gisteren (35): We verlangen toch ook nog naar de winter/lente/zomer; dichten daar zelfs over. Juist. Het sneeuwt, en Karel Ruiten stuurt onmiddellijk een gedicht. Misschien om die voor velen langverwachte sneeuw te benadrukken, maakt hij er een soort rondeel van, een gedicht waarin regels herhaald worden. Het is geen klassiek rondeel, maar ook niet wat Google meldt: Bij Rondeel worden kippen met veel zorg voor dierwelzijn en milieu gehouden, gebaseerd op alle natuurlijke behoeften van de kip.

Phil Schaeken (Sittard) ziet zijn winter op pakweg de laatste berg van Limburg, daar waar de opstoting van Afrika ...

Was dat te horen?

 

Wèntjer oppe Kolleberg

 

Wit fluusterde sjnee in mien ore

e zach tapijt

laog euver de Kolleberg

 

Eine haas keek róndj

eine hóndj leip sjpaore

door de gróndj

 

Zach

is nog te hel

veur wat ich heurde

 

Niks sjteurde

 

Heuvels wit gesjilderd

’n boerderie sjtil d’rbie

 

Phil Schaeken

------------------------------------------------- 

 

Ieëste snieë

 

In Limburg is de ieëste snieë gevalle

noe druueg oos landj zie wintjerkleid

det witte kleid is waal bevalle

in Limburg is de ieëste snieë gevalle

 

Dae snieë dae maak van witte wol

eine wintjerjas, mit hie en dao get mötse

höbbe eindelik weer get te kalle

in Limburg is de ieëste snieë gevalle

 

Van ’t veurjaor toet de wintjertied

dae broene jas wuuerdj hermelien

dit landsjap kintj me neet verknalle

in Limburg is de ieëste snieë gevalle

 

Karel Ruiten

124

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ 

Weer eens een gedicht uit West-Limburg, van een nieuweling (voor ons dan). Jammer is de spelling. Hoe moet je lâât en gevââr uitspreken? Volgens het woordenboek van Hasselt (daar woont de dichteres) is de /ââ/ gewoon een /aa/, maar daar gaat het niet om. Het gaat om de vraag: wat heeft het voor zin nauwelijks hoorbare klankverschillen in geschreven dialect (taal) door middel van vreemde tekens weer te geven?

 

Maar ja ...

... een discussie hierover was tot voor kort onmogelijk.

Moet dat niet eens veranderen? Laat wat horen. Graag zelfs. Wat ons betreft: die energie die dit gedoe kost ...

 

Én vejer en vlam…

 

Én ‘n vaar híéel gróéete stad

iech wach op menne lejfste

kim ‘m lâât of kim’m ni

pejpelieërs èn m’ne boek

 

Moe ès m’n rès èn me gevââr

me werrem bèd soms m’n kaa doesj

wa e sieggelke wieër iech

as iech bang va wachte zit

 

Doa kim mèè liech

doa ès mèèn staar

iech íén èn al verwondering

… alwir èn vejer èn vlam

 

Monique Cox

125

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Winter dus. Het KNMI – ik citeer maar – heeft vanochtend een waarschuwing voor extreem weer (code oranje) afgegeven, en dagblad Trouw meldt in een kop: Bij Maastricht zijn de grotten een toevluchtsoord. Juist: daar ligt geen sneeuw en het is er twintig graden warmer dan buiten. Het artikel gaat over daklozen.

Een eeuw geleden zochten die hun heil bij de boeren. Die zagen de hongerlaaiers liever gaan dan komen, dichtte Jules Frère uit Tongeren lang geleden. De spelling is niet aangenaam, maar moeilijk is het gedicht niet. Tenminste: na wat staren zal duidelijk zijn dat krèë kraaien zijn, en én is in.

Maar die laatste regel ... Wat zijn primkes? Hier en daar westelijk van Maastricht: kleine pruimen – pruumkes. Edoch: daar hoeven die gierige boeren toch niet bang voor te zijn? Priemen dan: scherpe naalden, breinaalden, of misschien pinnen: stokjes die men door een rol worsten stak “om ze aaneen te houden”, meldt het WNT (Woordenboek der Nederlandsche Taal). Evenmin duidelijk. Dan staat er ineens, zonder verdere verklaring: zwavelstok. Oei: die errem laai (lui) hebben lucifers in hun maol (broekzak, tas, knapzak), en de dichter suggereert dat ze als wraak de volle graanschuur in brand zullen steken.

En wie Toos is weten we onderhand wel . . .

 

wit

 

de gróndj wit

de lóch wit

de morge wit

de middig wit

enne aovend

hoe nag sjnee in zit

hilt ouch de nach

nag effe wit.

 

toos

-----------------------------------------------------

Daôg en naachte, dör de loch waai lood,

drêt en toemmelt druuf de stille snau;

al de wêg en velder ligge tau;

bende krèë aaize vör de dood ...

 

Errem laai, gedreve dör de nood,

trekke bibb’rend noi de dörpe tau,

smeike baai de raaike boere sjau

vör ’n erremzaôlig stökske brood.

 

Sjooins z’n sjuur met grên steit opgeprop,

vlich de pâchter rèch met iedre klop,

nondedjuënd: Mok oech voert, sjendaol!

 

En de hongerlaaier, ’t oug én vuur,

laag terwaail ter kik noi maait en sjuur ...

- Boer, pas op, h’ èt primkes én zien maol!

 

Jules Frère (1881-1937)

126

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Eine late. Twee dichters (dichteressen...) die ingaan op het Waord van de Waek van gisteren: gevreur.

 

de sjaatser

gebaoge

henj oppe rök

riejt zien rundsjes

hert vól gelök

 

mer de boer

óngedöldj

ómme móndj

kiek ’t gevreur

oete gróndj

 

toos

----------------------------------------------------- 

Vuur ’t gevruur

 

Gesókkerde sjpênnedräöj sjmeelte

tösje de duün van de mèijdoën

gesjtriépde pierelkes kleure ’t palêt van van Gogh

riep lik vuur ’t opräope

èikhuünsjes op de trampolien

en oonder m’n veuj

riépe jong sjuütsjes

vuur ’t gevruur.

 

Maria Scheres 

127 

PS: Wie wil over duün en mèijdoën reageren?

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Een kluungedicht was natuurlijk niet te verwachten, maar Jan Maas stuurde wel een vers over de tocht der tochten – zonder een woord Fries maar met twee keer vrere. We hoeven dus niet zo heel erg te vrezen ...

En Toos zou toos niet zijn als ze niet mee zou schaatsen ...

 

windj sjniet

kaw biet

en sjaatsers sjrieve

in wintjers bedrieve

kalligrafie

op sjravel-ies

 

toos

 

en dan…

zo inins

sjaats de wintjer

euver sjpegelend ies

 

in kleur

neet gries

 

en aone gewich

kaw viemp langs ore en gezich

 

’t ies es wintjerweuning

hie vult d’r zich keuning

 

toos

----------------------------------------------------- 

Twelfdörpertoch

 

D’r is wat loos in ós kalde land

minse op ’t iès en naeve de kant

Eurocrisis in twieë rundjes veurbeej

laot maar schuve dinke weej

 

vrere mót ’t niks bespare

schaatse schaatse halve gare

wies se alle dörper hebs gehad

nao ’ne gas börgers lekker zat

 

laot ’t vrere lang en diek

’t iès mót krake det is pas sjiek

let op ’t is maar eine weet

vergaet óg twelfde stempelke neet.

 

Jan Maas

128

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Valentijnsdag. Veldgewas heeft niets gekregen, gehoord. Nou ja: gewas is onzijdig.

Er was wel wat pech - met verzenden. Iemand hauw de bóks vól, zijn mailbox dus. De server zegt het bericht dan niet te kunnen verzenden. Verwijder je die man toch? Zeker, maar het geweigerde adres was niet te vinden - dachten we.

Verklaring. Geweigerd werd (een voorbeeld) ab2kwadraat@dinges.nl. Bleek dat zijn geregistreerde naam Petersen was (Pythagoras...). Daarom komt het sneeuwgedicht van Marleen Schmitz te laat, maar wie weet valt er aanderdaag nog wat...

 

Snieë

 

vraem aan snieë is

wie zach en dónzig

wie stilkes die vlokke

omlieëg kinne zakke

 

wo raege klatertj

en onwaer kraak

ligge witte vlökskes

zich langsaam neer

drejje zonger geluid

de waereld in daekes

 

snieë sjildertj weg

waat liëlik is

maak de waereld vaerdig

om obbernuuts

te waere ontdèk

 

Marleen Schmitz

129

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

’t Waord van vanmorgen ging onder meer over het woord pekske. Laat ons daar midden uit de oneindigheid (om met Nijhoff te spreken) een gedicht gestuurd krijgen met dat woord, en nog wel een bijzonder pekske: sjpaspekske.

 

Veurjaor

 

d’r lètste sjnee sjmuljt vlot weg

opèns dao sjprungk mich de zón

efkes op miene pókkel

 

’t raoëdgaelgreun wappert

door de sjtraot, sajelaere höbbe

al ’t sjpaspekske oethange

 

de sjauw is van ’t hok aaf

’t baes mót nog èns oetgelaote

waere veur ’t vaste

 

en es de lètste leedjes de kael

oet zeen, de trumkes en kaetels

zjwiege is ’t veurjaor óngerwaeges

 

sjpergelkes, sjènk en eier op

miene teijer is al wat ich dan wil

 

Jack Jacobs

130

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Hoera of helaas: de sneeuw is (vrij)wel weg. La neige neven de Amblève, Vesder of Julienne (hoe mooi daar) drijft nu als een pietsje bruin water richting Roermond en ’t sjtedje van lol en plezeer.

Allei: dooi, dooi alom dooien en dat dooi scheelt slechts een lettertje met het woord dood. Ik werd getroffen door dit Japans gedichtje (geciteerd in de NRC, Sjoerd de Jong):

 

Altijd al

kennen de doden rust

leven is smeltende sneeuw

 

Ook de Vastelaovendj smelt snel. Laten we de komende dagen er nog wat gedichten aan wijden. Allereerst de nejer van Yoep Offermans. Hij stuurde dat als reactie op Waord 041 over ’t pekske, “een waar gebeurd gedicht over een pekske.”

 

nejer

 

iech wis nit wie aod iech woar

wie iech vuur ’t ieëtsj

in mie leëve

enne nejer zoog

 

iech wis haarjenauw

dat ’t winkter woar

mit de blomme op de roet

en ’t woar duuster

wie iech in mie bedsje loog

en boesse óp sjtroas

inens zinge hoeët

 

iech sjtong óp

lofet baarvussieg

uvver d’r kauwe balatum

va mie sjpaichersje

noa ’t vinster

en maachet mit d’r werme wiesvenger

ee kieklóch in de bevroare blomme

 

doa sjtong

oane aad of wies

aan de uvverzie

in ’t lit va enne lampepoal

enne nejer óp miech tse winke

 

jidderfals wós iech direk

dat dat wat winket

nuus angesjter

wie enne nejer moeët zieë

wie iech van de patere óp sjoeël

enne nejer jelierd hauw

oes de missie in d’r Kongo

 

jraad ezoeë-enne nejer

sjwats en naks

va oave bis ónge

óp ee sjtruë röksje noa

jode oerbelle zoog iech

enne tsoepeknoak in heng

ing dikke król um d’r nak

roeë lippe zoog iech

 

mam mam

mós iech oes angs

jeróffe han

enne nejer

aan de uvverzie

van de sjtroas

sjteet enne dikke nejer

óp d’r sjtoep

 

jank sjun sjloffe

’t is vasteloavend jungsje

broechs nit bang tse zieë

deë an de uvverzie

is bloeës d’r engels joep

 

Yoep Offermans

131

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Boem boem Vastelaovendj. Uitslag leedjes versus gedichter: 8.987 – 83.

Of zoiets. Vandaag daarom een kruising tussen lied en gedicht. Nou nee: meer een gedicht, maar het zou ook een prachtig verhaal kunnen zijn. Als daar niet die woorden waren in hoofdletters – kapitale woorden. Bekijk ze even: NIEKS, DIE, AS, NET, TOCH, HAE ...

De as van Asselegoonsdig? Nee hoor: hij – de prins – heeft net nog ... Goede poëzie zit vol raadsels. We moeten die niet ...

 

De dichter van vandaag, Nol Wassen, is nog van voor de oorlog, en van Oppe Ruiver. Hij is vooral bekend als tekstschrijver (en ook componist) van carnavalsliedjes. En hoe: hij won twee maal het LVK, het Limburgs Vastelaovesleedjes Kónkoer. In 1978, nummer twee van het nog niet zo heel officiële LVK, met De zaachte Geej (heel mooi die j, slaat op ons ..., en bijna een kwarteeuw later met Good geammezeerd.

Dat was in Maasniel, waar hij meer dan tien keer meedeed aan het plaatselijke concours. Hij schreef verder vier winnende liedjes voor d’n Uul in Remunj. Hoezo eigen dorp?

 

Dement

 

De Prins van veerenvieftig is aan ’t dementere

’t zaet ’m NIEKS mie – klatergoldj det jaor van roem.

De zuster zaet: vandaag gaot geur uch ammezere,

want ’t is Carnaval, geur weit waal: boem, boem, boem.

 

Ze haet ’m zien medalie óm de nek gehange

aan ’n klein tuike, want ’t lintje det waas kwiet

en merk opèns: hae is wéér achteroet gegange

ouch DIE herinnert ’m neet aan daen ajen tied.

 

De zuster dink: waoróm zól ich de zaak forcere ?

AS d’r ’t metkrieg duit ’t ’m allein mer pien;

ich gaon ’m veur de televisie installere

met ’n tas kóffie en get extra millesien.

 

Ze dink: ze zèkge det de miense die dement zien

NET zoe gelökkig kónne zien wie ich en dich

en in häör eige waereldje TOCH hiel kóntent zien

mer ich … ich zoog ’t lever aan ’n bliej gezich.

 

Ze dink: det is de man dae oeëjt met sjlók gegoeëjd haet.

HAE waas, waat hiel väöl luuj zich oeëjt haje gewins,

en zien medalie, woë d’r pudding op geknoeëjd haet,

geit in de sjoondoës biej de foto’s van de Prins.

 

Ar(nol)d Wassen

132

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Vastelaovendj. Tralaboem – feest voor jan en alleman. Dat heeft Phil Schaeken goed begrepen. Zijn gedichten zijn licht en luchtig, hangen als een ballon aan een kinderhand. Maar oh en ao die regel: fal de ral de drie daag lank. Als we er zo een duizend hadden ... Wie wie probeert de ral verder te (laten) fallen? Niet zo moeilijk misschien. Probeer.

 

Vastelaovend

fien, fein feeske

fal de ral de drie daag lank

vastelaovend

klein Chineeske

veur de sjpeigel in de gank.

 

Vastelaovend

klein, klein zunke

bie ’t menke oppe wang

 

vastelaovend

beierbunke

’t kojbojkaelke zaet dan: Pang.

 

Vastelaovend

sjoon refreintje

leidje van mien oma nog

vastelaovend

kleuretreintje

‘Jao mam, ich verklei mich tóch!’

 

Vastelaovend

blinkend dröpke

vuitje, vuitje van de vloer

vastelaovend

vuurrood köpke

gister woort ’t veier oer.

 

Vastelaovend

daensdigaovend

twellef oer

’t is v’rbie

vastenaovend aangebraoke

geammezeierd wie nog nie.

 

De vulkaan

van ós provinsie

wurt gedouf

sjtil wurt de gróndj

lèk zich noe v’rzichtig neier

eine glumlach óm de móndj.

-------------------------------------------

 

Vastelaovesfees, alaaf

 

Vastelaovend, vastelaovend,

drie daag houw ich op die kis,

vastelaovend, vastelaovend,

sjoonste feeske dat d’r is!

 

Jederein geit zich verkleie

sjmink gans sjoon dan zien gezich

rood, gael, gruin zeen óze kleure

kóm, dans pólenaes mit mich.

 

Oma, die bak nónnevotte

pap dae träöt zien millodie

mam die neet dan gans sjoon pekskes

jederein, dae kik dan blie.

 

Kiek de prins mit mötsj en vaere

de prinses d’r lachend bie

en de nónk en ouch de tant, jao

zeen verkleid van de pertie.

 

Alle kènjer danse rundjes

zènge leidjes, jeder jaor,

ouch de meister en de juffrouw

zeen verkleid, jao, da’s éch waor.

 

Einen optoch door de sjtraote

mit meziek, verkleide luuj

’t ganse dörp is oetgeloupe

jedes keer alweier opnuuj.

 

’t Is ’t sjoonste fees van Limburg

zónger dat neit gans kómpleet

’t is wo alles, ich zag álles

drie daag lank zich dan óm dreet.

 

Ich wil ’t jeder jaor weier viere

zèngend, sjprèngend, op en aaf

’t sjoonste fees van gans de welt, luuj

Vastelaovesfees alaaf!

 

Phil Schaeken

133

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Boem boem Vastelaovendj. Feest van kwatsj en kolder ook. Zie onderstaande mededeling. Een readymade zoals die in de jaren zestig (van de vorige eeuw natuurlijk) in het periodiek Rabarber stonden?

Jan Maas vraagt zich af waarom ... nou: lees zelf maar.

 

MA 20 FEB Vragen over Arbeidson-

geschiktheid en uitkering? Spreekuur

iedere maandagmiddag - Manjefiek

Malberg. S.v.p. vooraf bellen;

de spreekuurhouder

belt u om een afspraak te maken.

 

Uit: De Trompetter/De Maaspost, jaargang 2012 nr. 7.

----------------------------------------------------------- 

Waorum

 

kinne weej neet ’t ganse jaor

doon wie met de vastelaovend

’t prakkezaere aeve met rös laote

met wildvraemde minse praote

 

zinge springe en ’n glaeske drinke

aeve neet aan alle ózel dinke

lache zwetse vanónder oet ós liéf

gans gewoeën en neet zoeë stiéf

 

waorum waorum waorum

waorum is det zoeë slum?

 

Jan Maas

134

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Asselegoonsdig. Avond. De vasten is begonnen. Vasten schijnt in de mode te komen. Ook om te protesteren tegen onze overconsumptie. In de optocht van Sittard liep een man met een boerpop rond. Die droeg hij horizontaal voor zich. Bordje erbij: Er zit me een boer dwars (waesj).

Tja: Jan Maas stuurde het gedicht Käökende boere. Käöke = kokhalzen. Iets minder hevig (boeren dus) = rupse.

  

Käökende boere

 

As me in ’t laeve

good duit boere

haet me hiel döks

pienke zat

mót me aevel

duchtig käöke

haet me vuuel

van ’t nate vóch gehad

 

Chineze weite ouk

van wante

as ’t mouze haet gesmak

käöke ganse melodieje

wies det alles is gezak!

 

Jan Maas

135

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Het seizoen is weer begonnen. Niet elke poëzielezer zal meteen begrijpen welk seizoen bedoeld wordt, dus zij die niet weten wat de Omloop is, Koppenberg en Kuurne. Ach, het gaat om het wielerseizoen in West-Europa. Maar Limburg is een wielerprovincie, en Har Sniekers heeft de eerste 600 kilometer erop zitten.

 

Miene waeg

 

Wie ’n kleurdoeas geit de werreld oeape

noe de zón de kaoj weggumtj

gouje zalf striektj op de kute

van ’t blieje sóndigskindj

det uuever ploeaje van de Mienwaeg

róndjrentj wie in ’t spuuelketeer

bleike wange roead kleurtj

in doorsjienendj blauw pepeer

 

Har Sniekers

----------------------------------------------------- 

Mededeling

Veldgewas probeert en gaat verder. Morgen lees ik in de Maastrichtse bieb ofwel Centre Ceramique Kammeraad van Yoep Offermands voor, natuurlijk in het Kirchröadsj. Dat gebeurt in het maandelijkse programma Letters bij de Lunch van de VLAM, Vereniging Literaire Activiteiten Maastricht. Er zijn in totaal elf gedichten te horen, die allemaal over vriendschap gaan. Toegang gratis.

Hierbij het gedicht (zie eerder Veldgewas 50) en de vertaling van Piet Aben (Wageningen).

 

Kammeraad

 

deë oavend sjtong heë hinger miech

en neumet miech zienne kammeraad

en iech wool zienne kammeraad nit zieë

zicher nit die naat en noeëts

 

mit in mienne nak der hese oam

zieng ieskauw hank

tse sjwoar óp mieng sjouwer

bin iech trotsdeem in sjlof jevalle

 

koom zaat’e vuur mósse joa

wie de zon opkoam deë mörje

de laude vange aa

 

en iech va angs

iech hool miech sjloffend doeëd

bis dat ’t middieg woeët

en al die anger daag

 

Yoep Offermans

--------------------------------------------------------

Kameraad

 

Die avond stond hij achter mij

en noemde mij zijn kameraad

en ik wilde zijn kameraad niet zijn

zeker niet die nacht en nooit

 

met in mijn nek de hete adem

zijn ijskoude hand

te zwaar op mijn schouder

ben ik toen toch in slaap gevallen

 

kom zei hij we moeten gaan

toen de zon opkwam die morgen

de lauden vangen aan

 

en ik van angst ik hield me

slapend dood

totdat ´t middag werd

en al die andere dagen

 

Yoep Offermans

(vertaling: Piet Aben)

136

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Gisteren begon de meteorologische lente. Tijd voor nieuwe schoenen (Een nieuwe lente en een nieuw geluid), misschien wel een nieuwe (ge)liefde: det duit ‘m ’t veurjaor ...

Ann Philipsen (Helden) mailde: “In ‘t plat wurd weinig gevrejd, dunk mich. Laezend in aoj aanteikeninge kwaam ich dit tege, autobiografisch en lang geleje.”

 

De ope plak bej Bovesbos

Hoe wae same ware

Is nou gans toegegreujd.

 

Ich lek mien oer te loester

Oppe vaerende mósgrónk

En huur de kreet

Aanzwelle

Van wat oejts begós as tóngzoen

Ein jubelend orgasme woort

Get, hoe ich toen

Mèt alles aan

Gènne weet van hej.

 

Ann Philipsen

137 

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Groeien, groen, voorjaar: het komt er gewoon van, met de kalender. Heel gewoon – voor de meeste mensen dan. Maar het kan ook de vervulling van hoop zijn, hopen op is vaak poëtischer dan al die plaatjes in de gazet. Om van praatjes maar ...

 

vringe

 

wie de baek zich vrink

door ’t wintjers broen

op waeg nao veurjaorsgreun

zo vring ich mich

door vore en langs toen

sjravelend, reikend

nao haop – vertroewe – mood

wille gluive

’t kump good!

 

toos

----------------------------------------------

ach veugelke

zo vreug inne morge

al ’t veurjaor inne sjträöt

 

ich veulde mich

sjtil oppe sjtek

meug gebek

 

doe haols

d’n duuster weer oete gäöt

 

en brings

det sjtök

puur veurjaorsgelök

 

toos

138

 

Paar aantekeningen. Toen (eerste gedicht) = omheining, heg, hekwerk, maar voor wie dat wil: het kan ook als ‘destijds’ gelezen worden, dus: herinnering.

En in het tweede gedicht: bezie gäöt hier eens in de betekenis kikkerdril of kuit, dus het nieuwe leven (van het voorjaar), waar het donker uit (voert) gefloten wordt.

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Veldgewas is zeker geen voorbeeld van monocultuur. Ook – daar komt het weer: we bejubelen niet voortdurend het Limburgse landschap.

Vandaag daarom een echt Occupy Poem. Over pips? Een pip namelijk schijnt in Amerika een uitblinker te zijn, mannetje dat het gemaakt heeft. Hier een grapje: primus inter pares, ofwel: zie de rest van de titel.

 

Pip: de bèste ónger zien geliëke

 

Het zoot achter de kassa en de klantj begós te praote

(en geur moog drie kiër raoje woë ’t dit kiër euver ging):

de kleine man, wie veur, haet wéér de vaere motte laote,

en det kump door die verkes van de Rabo en de ING.

Die diekköp höbbe neet allein sjandalig vette loëne,

die kriëge auch nag bonus (veur häör zelf kan ’t néét op);

die sjmaerlep kenne in häör dieke hoëzer bliëve woëne;

die haje zich waal taegenein de handj baove de kop.

En dalik mós doe mich weer óm det bonuskaertje vraoge

jao, det is OZE bonus: vieftiën cent van Albert Heijn.

Maar Zalm, dae ós daen euro indertiëd haet veurgelaoge

zaet: Mensen zijn gelijk, maar ik wil iets gelijker zijn.

 

Ar(nol)d Wassen

139

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Weer eens een vertaling. En wat voor een. Want Gestorbene Sprache wordt als een van de intrigerendste gedichten van het naoorlogse Duitsland beschouwd. Het is van Johannes Bobrowski (1917 – 1965), een Duits dichter, geboren in Tilsit, toen in Oost-Pruisen gelegen, nu het Russische Sovjetsk, aan de Memel. Hij zat vier jaar in Russische krijgsgevangenschap.

De verdwenen taal is het zogeheten Oudpruisisch, tot begin achttiende eeuw gesproken tussen Weichsel en Memel (grensrivieren), en verwant aan het Lets en Litouws. Er is nog zoveel van bekend, dat er pogingen zijn om weer wat in die taal te schrijven. De cursief gedrukte woorden komen uit dat Oudpruisisch. Laurio is een eigennaam, warne een kraai, en wittan: waterwilg (Limburgs wiej, maar er zal geen verwantschap zijn, want Oudpruisisch is geen Germaanse maar een Baltische taal.

Veldgewas is van plan uitgebreid op dit moeilijke gedicht in te gaan, mede omdat Veldgewasser dr. Hub Nijssen voorzitter was van de Johannes-Bobrowski-Gesellschaft. Ook hij heeft Gestorbene Sprache vertaald.

 

Gesjtórve sjpraok (nao Johannes Bobrowski )

 

Dem ziene vleugelsjlaag

boete dich langs de deur sjtrik,

dat is diene broor, doe heurs 'm.

Laurio, zaet 'r, water,

'ne baog, bleikig en blèndj.

 

Dae aafkaom mitte sjtruim

óm sjelp en sjlek drif

'ne wejjerende sjleer wier

in de zandj en waor greun.

 

Warne zaet 'r en wittan,

de krao haet geine boum,

ich höb mach dich te kösse,

ich woon in dien oar.

 

Zèk häöm doe wèls

'm neet heuëre -

hae kump, 'nen otter, hae kump

hórzelzjwermig, hae kriesj

'ne kreëkel, hae wès mitte zómp

dich ónger 't hoes, in de brónne

fluustert 'r, smordis versjteiste,

diene voelboum geit sjlakke,

mörge sjtörf 'r dich aan d'n toen.

 

Oet 't Duitsj door Guus Peters

140

 

ooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo 

Veldgewas is een werkgroep voor (bevordering van) poëzie in het Limburgs.

Dit is het eerste project: drie maal in de week een gedicht in uw mailbox,

plus (onregelmatig) het Waord van de Waek.

Redactie: Wim Kuipers en Har Sniekers.

Aanmelden, bijdragen en suggesties: veldgewas@home.nl.

oooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo